Γράφει ο Παύλος Ζέρβας
Το “Big in Japan” των Alphaville μοιάζει, με την πρώτη ακρόαση, με την επιτομή της ευρωπαϊκής synth-pop των 80s: λαμπερά πλήκτρα, ρυθμός που σε τραβά αμέσως, ρεφρέν που κολλάει στο μυαλό και μια αίσθηση νεανικής φυγής. Όλα δείχνουν προς ένα τραγούδι που μιλά για επιτυχία, όνειρα και μακρινές χώρες.
Μόνο που η πραγματική ιστορία πίσω του είναι πολύ πιο σκοτεινή.
Πίσω από τον τίτλο, πίσω από την ψυχρή λάμψη των synthesizers και πίσω από τη φαινομενικά «εξωτική» αναφορά στην Ιαπωνία, υπάρχει το Δυτικό Βερολίνο των τελών της δεκαετίας του ’70: μια πόλη διχασμένη, ηλεκτρισμένη, ελεύθερη και επικίνδυνη μαζί. Μια πόλη όπου η νεανική κουλτούρα, η νυχτερινή ζωή, η παρακμή, τα ναρκωτικά και η ανάγκη απόδρασης συναντιούνταν στους ίδιους δρόμους.
Το Δυτικό Βερολίνο πίσω από το τραγούδι
Πριν οι Alphaville γίνουν παγκόσμια γνωστοί με το “Big in Japan” και λίγο αργότερα με το “Forever Young”, ο Marian Gold είχε ζήσει από κοντά την υπόγεια πλευρά του Δυτικού Βερολίνου. Η πόλη εκείνης της εποχής δεν ήταν μόνο ένα πολιτικό σύμβολο του Ψυχρού Πολέμου. Ήταν και ένας τόπος όπου πολλοί νέοι άνθρωποι αναζητούσαν μια διαφορετική ζωή, συχνά στα όρια.
Γύρω από τον σταθμό Zoo και τον ζωολογικό κήπο του Βερολίνου, είχε αναπτυχθεί μια σκληρή σκηνή εξάρτησης από ηρωίνη. Δεν ήταν μια μακρινή εικόνα για τον Gold. Ήταν κάτι που είχε δει, κάτι που τον είχε σημαδέψει και τελικά κάτι που πέρασε μέσα στο τραγούδι.
Ο ίδιος έχει περιγράψει πολύ καθαρά την αφετηρία του “Big in Japan”:
…ζούσαν στη σκηνή της ηρωίνης γύρω από τον ζωολογικό κήπο του Βερολίνου… Το τραγούδι είναι για αυτή τη σκηνή των ναρκωτικών στα τέλη των 70s. Είναι μια φανταστική ιστορία για ένα ζευγάρι εραστών που προσπαθούν να ξεφύγουν από τα ναρκωτικά, αλλά ποτέ δεν τα καταφέρνουν. Φαντάζονται τον εαυτό τους σε μια ονειρική χώρα όπου είναι καθαροί από τα ναρκωτικά, όμως ποτέ δεν καταφέρνουν να φτάσουν εκεί. Είναι μια αρκετά τραγική ιστορία…
Αυτή η δήλωση αλλάζει εντελώς τον τρόπο που ακούγεται το τραγούδι. Ξαφνικά, το “Big in Japan” δεν είναι ένα απλό 80s hit με ωραίο τίτλο. Είναι ένα τραγούδι για ανθρώπους που ονειρεύονται μια διέξοδο την ώρα που είναι ακόμη παγιδευμένοι.
Ένα ζευγάρι χωρίς διέξοδο
Στην καρδιά του τραγουδιού βρίσκεται ένα ζευγάρι. Δύο άνθρωποι που θέλουν να αφήσουν πίσω τους την εξάρτηση, τη φθορά, το περιθώριο. Δεν τους βλέπουμε να ταξιδεύουν πραγματικά. Δεν υπάρχει αληθινή απόδραση. Υπάρχει μόνο η φαντασίωση ότι κάπου αλλού, σε έναν άλλο κόσμο, θα μπορούσαν να είναι ξανά ο εαυτός τους.
Αυτή είναι και η τραγικότητα του τραγουδιού. Δεν περιγράφει μια διέξοδο, αλλά την ανάγκη για διέξοδο. Δεν αφηγείται μια σωτηρία, αλλά την ψευδαίσθηση της σωτηρίας.
Το ζευγάρι του “Big in Japan” δεν φτάνει ποτέ στην «Ιαπωνία» του. Τη φαντάζεται, την επικαλείται, τη χρησιμοποιεί σαν καταφύγιο μέσα στο μυαλό του. Όμως η πραγματικότητα παραμένει εκεί: το Βερολίνο, η εξάρτηση, η αδυναμία να κοπεί ο δεσμός με έναν κόσμο που τους κρατά εγκλωβισμένους και τους φθείρει μέρα με τη μέρα.
Τι σημαίνει πραγματικά το “Big in Japan”
Η φράση “Big in Japan” υπήρχε ήδη ως ειρωνική έκφραση στη μουσική κουλτούρα. Περιέγραφε συχνά καλλιτέχνες ή συγκροτήματα που δεν είχαν ιδιαίτερη επιτυχία στη χώρα τους, αλλά μπορούσαν να ισχυρίζονται ότι κάπου μακριά, στην Ιαπωνία, ήταν μεγάλοι σταρ.
Ο Marian Gold τη χρησιμοποίησε με πολύ πιο πικρό τρόπο. Για εκείνον, μέσα στην ιστορία του τραγουδιού, η φράση έγινε το ψέμα του ανθρώπου που δεν αντέχει να παραδεχτεί την ήττα του.
…η φράση έχει ένα συγκεκριμένο νόημα. Σημαίνει ότι, αν είσαι χαμένος, λες στους άλλους: “Δεν είμαι χαμένος, γιατί στην Ιαπωνία είμαι πραγματικά μεγάλος”. Είναι το ψέμα του χαμένου και ταίριαζε τέλεια, με πολύ τραγικό τρόπο, στην ιστορία αυτών των ανθρώπων για τους οποίους μιλά το τραγούδι…
Με αυτή την εξήγηση, ο τίτλος αποκτά άλλο βάρος. Δεν σημαίνει απλώς «στην Ιαπωνία θα ήμουν σπουδαίος». Σημαίνει: «εδώ δεν έχω τίποτα, αλλά θα επινοήσω έναν τόπο όπου μπορώ ακόμη να αξίζω».
Η Ιαπωνία, λοιπόν, δεν είναι προορισμός. Είναι καθρέφτης. Είναι το μέρος όπου προβάλλεται μια ζωή που δεν υπάρχει. Ένα μακρινό άλλοθι απέναντι στην αποτυχία, στην εξάρτηση και στην αίσθηση ότι όλα έχουν ήδη χαθεί…
Η ειρωνεία πίσω από τη λάμψη
Το εντυπωσιακό με το “Big in Japan” είναι ότι τίποτα από όλα αυτά δεν αποκαλύπτεται αμέσως στον ακροατή. Το τραγούδι δεν ακούγεται σαν σκοτεινή μπαλάντα. Δεν έχει βαρύ, εξομολογητικό ύφος. Αντίθετα, είναι χτισμένο με την καθαρή, ψυχρή, ελκυστική γλώσσα της synth‑pop.
Αυτό ακριβώς το κάνει πιο “ύπουλο” και πιο δυνατό. Η μουσική μοιάζει να υπόσχεται φυγή. Οι στίχοι όμως μιλούν για ανθρώπους που δεν μπορούν να φύγουν.
Το ρεφρέν, που στην επιφάνεια ακούγεται σχεδόν θριαμβικό, στην πραγματικότητα κουβαλά μια ειρωνεία: ο ήρωας δεν είναι «μεγάλος» πουθενά. Απλώς χρειάζεται να πιστέψει ότι κάπου, σε έναν μακρινό τόπο, θα μπορούσε να είναι.
Από το σκοτάδι του Βερολίνου στην παγκόσμια επιτυχία
Όταν το “Big in Japan” κυκλοφόρησε το 1984, έγινε αμέσως η μεγάλη διεθνής επιτυχία των Alphaville. Έφτασε στην κορυφή σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες και άνοιξε τον δρόμο για το πρώτο τους άλμπουμ, “Forever Young”.
Η επιτυχία του είχε κάτι σχεδόν παράδοξο. Ένα τραγούδι για την εξάρτηση, την αυταπάτη και την αδυναμία διαφυγής έγινε ύμνος μιας ολόκληρης εποχής που αγαπούσε τις μεγάλες μελωδίες, τα ηλεκτρονικά ηχοχρώματα και την αίσθηση ότι όλα μπορούν να γίνουν κινηματογραφικά.
Λειτουργεί σε δύο επίπεδα: μπορείς να το ακούσεις απλώς ως ένα δυνατό 80s τραγούδι, αλλά μπορείς και να το ξανακούσεις γνωρίζοντας την ιστορία του, και τότε όλα αλλάζουν.
Ένα τραγούδι για την ανάγκη να πιστέψεις σε ένα “αλλού”
Το “Big in Japan” δεν είναι τελικά τραγούδι για την Ιαπωνία. Δεν είναι ούτε τραγούδι για τη φήμη, ούτε για την επιτυχία με την απλή έννοια. Είναι ένα τραγούδι για την ανάγκη του ανθρώπου να επινοήσει έναν άλλο τόπο όταν ο δικός του έχει γίνει αφόρητος.
Για το ψέμα που λέμε στον εαυτό μας για να μη διαλυθούμε.
Για εκείνη τη φράση που μοιάζει με αστείο, αλλά κρύβει από πίσω της την πιο πικρή παραδοχή: ότι εδώ, τώρα, σε αυτή τη ζωή, δεν τα καταφέρνουμε.
Το “Big in Japan” εξακολουθεί να ακούγεται δυνατό. Όχι μόνο επειδή είναι ένα από τα πιο χαρακτηριστικά synth‑pop τραγούδια των 80s, αλλά επειδή κάτω από τη λαμπερή επιφάνειά του υπάρχει μια ιστορία που δεν έπαψε ποτέ να πονά…
Οι στίχοι
| Winter’s cityside Crystal bits of snowflakes All around my head and in the wind I had no illusions That I’d ever find a glimpse Of summer’s heatwaves in your eyes |
Χειμωνιάτικη πόλη Κρυσταλλικά κομμάτια από νιφάδες χιονιού Γύρω απ’ το κεφάλι μου και μέσα στον άνεμο Δεν είχα αυταπάτες Ότι θα έβρισκα ποτέ έστω μια λάμψη Από τη ζέστη του καλοκαιριού μέσα στα μάτια σου |
| You did what you did to me Now it’s history, I see Here’s my comeback on the road again Things will happen while they can I will wait here for my man tonight It’s easy when you’re big in Japan |
Έκανες ό,τι έκανες σε μένα Τώρα βλέπω πως είναι πια παρελθόν Να ’μαι ξανά στον δρόμο, επιστρέφω Ό,τι είναι να γίνει, θα γίνει Θα περιμένω εδώ τον άνθρωπό μου απόψε Είναι εύκολο όταν είσαι «μεγάλος στην Ιαπωνία» |
| Oh, when you’re big in Japan, tonight Big in Japan, be tight Big in Japan, ooh, the eastern sea’s so blue Big in Japan, alright Pay, then I’ll sleep by your side Things are easy when you’re big in Japan Oh, when you’re big in Japan |
Ω, όταν είσαι μεγάλος στην Ιαπωνία απόψε Μεγάλος στην Ιαπωνία, κράτα γερά Μεγάλος στην Ιαπωνία, η ανατολική θάλασσα τόσο γαλάζια Μεγάλος στην Ιαπωνία, όλα καλά Πλήρωσε… κι ύστερα θα κοιμηθώ δίπλα σου Όλα είναι εύκολα όταν είσαι μεγάλος στην Ιαπωνία Ω, όταν είσαι μεγάλος στην Ιαπωνία |
| Neon on my naked skin, passing silhouettes Of strange illuminated mannequins Shall I stay here at the zoo Or should I go and change my point of view For other ugly scenes You did what you did to me Now it’s history I see Things will happen while they can I will wait here for my man tonight It’s easy when you’re big in Japan |
Νέον πάνω στο γυμνό μου δέρμα, περνούν σκιές Από παράξενα φωτισμένα μανεκέν Να μείνω εδώ, στο «ζωολογικό κήπο»; Ή να φύγω, να αλλάξω οπτική Για άλλες άσχημες σκηνές; Έκανες ό,τι έκανες σε μένα Τώρα ανήκει στο παρελθόν, το βλέπω Ό,τι είναι να γίνει, θα γίνει Θα περιμένω εδώ τον άνθρωπό μου απόψε Είναι εύκολο όταν είσαι «μεγάλος στην Ιαπωνία» |
| Oh, when you’re big in Japan, tonight Big in Japan, be tight Big in Japan, ooh the eastern sea’s so blue Big in Japan, alright Pay, then I’ll sleep by your side Things are easy when you’re big in Japan Oh, when you’re big in Japan… |
Ω, όταν είσαι μεγάλος στην Ιαπωνία απόψε Μεγάλος στην Ιαπωνία, κράτα γερά Μεγάλος στην Ιαπωνία, η ανατολική θάλασσα τόσο γαλάζια Μεγάλος στην Ιαπωνία, όλα καλά Πλήρωσε… κι ύστερα θα κοιμηθώ δίπλα σου Όλα είναι εύκολα όταν είσαι μεγάλος στην Ιαπωνία Ω, όταν είσαι μεγάλος στην Ιαπωνία |
—————————————–
Κάθε Τετάρτη στο MusicCorner.gr και μια νέα ιστορία πίσω από ένα φημισμένο τραγούδι… Stay tuned…
Θέλεις να μαθαίνεις για περισσότερες ιστορίες πίσω από γνωστά τραγούδια? Γράψου στο Newsletter παρακάτω για να σε ενημερώνουμε άμεσα και μπες στη στήλη με τα “Αφιερώματα” μας…
