Γράφει ο Παύλος Ζέρβας
Στις 3 Οκτωβρίου 1974, ο Μίκης Θεοδωράκης ετοιμαζόταν να μιλήσει στους δημοσιογράφους για τις συναυλίες του μετά την πτώση της δικτατορίας. Λίγο πριν από τη συνέντευξη Τύπου έμαθε ότι η κυβέρνηση περιόριζε την περιοδεία που σχεδίαζε. Δεν του επέτρεπε να εμφανιστεί στις πόλεις που είχε κανονίσει. Όσα είπε εκείνη την ημέρα θα έμεναν στην Ιστορία ως «Καραμανλής ή τανκς». Ο ίδιος, όμως, επέμενε αργότερα ότι δεν είχε εκφωνήσει αυτή την έκφραση ως σύνθημα.
Οι συναυλίες που ήθελε να ταξιδέψουν
Ο Θεοδωράκης έκανε πρόβες με τη Μαρία Φαραντούρη, τον Αντώνη Καλογιάννη, τον Γιώργο Νταλάρα και τον Μανώλη Μητσιά. Προετοίμαζαν τις μεγάλες εμφανίσεις στην Αθήνα και τον Πειραιά, με σχέδιο να συνεχίσουν έπειτα στην επαρχία. Για έναν συνθέτη του οποίου τα έργα είχαν απαγορευτεί επί χούντας, αυτές οι συναυλίες είχαν ιδιαίτερη σημασία: τα τραγούδια θα ακούγονταν ξανά ελεύθερα, μπροστά σε χιλιάδες ανθρώπους.
Σύμφωνα με τη μεταγενέστερη αφήγησή του, μόλις τελείωσε η πρόβα δέχτηκε τηλεφώνημα από το γραφείο του Κωνσταντίνου Καραμανλή. Του ζητήθηκε, όπως θυμόταν, να περιορίσει τις συναυλίες στην Αθήνα. Αντέδρασε και μετέφερε αμέσως τη διαφωνία του στους δημοσιογράφους.
Το ρεπορτάζ που δημοσίευσαν Τα Νέα στις 4 Οκτωβρίου 1974 καταγράφει ότι η κυβέρνηση δεν επέτρεπε τον αναγγελμένο κύκλο συναυλιών σε στάδια και γήπεδα ανά την Ελλάδα, αλλά του επέτρεπε μία συναυλία σε πόλη της επιλογής του. Η απάντησή του ήταν κατηγορηματική: «Ή όλα τα κοντσέρτα ή κανένα»!
Τι είπε για τον Καραμανλή και τα τανκς
Η τοποθέτησή του εκείνη την ημέρα είχε δύο σκέλη. Από τη μία, ο Θεοδωράκης θεωρούσε αναγκαία τη μεταβατική λύση Καραμανλή, σε μια χώρα που μόλις είχε βγει από τη δικτατορία. Από την άλλη, επέκρινε την κυβέρνηση επειδή ξεκινούσε τη νέα περίοδο με περιορισμούς στις συναυλίες του.
Αυτό το «από τη μία… από την άλλη…» χάθηκε από τη σύντομη φράση που επικράτησε. Ο ίδιος αφηγήθηκε αργότερα ότι είπε στους δημοσιογράφους, στην ουσία, πως ακόμη κι αν η χώρα βρισκόταν μπροστά στο δίλημμα «Καραμανλής ή τανκς», ο Καραμανλής δεν είχε δικαίωμα να αρχίζει τη διακυβέρνησή του με απαγορεύσεις.
Το δημοσίευμα των Νέων αποδίδει πιο συνοπτικά τα λόγια του για το πολιτικό δίλημμα, καταγράφει όμως στην ίδια συνέντευξη και τη διαμαρτυρία του για τις συναυλίες. Ο Θεοδωράκης είπε μια σκέψη του που είχε δύο κατευθύνσεις. Από τη μία συμφωνούσε για την ανάγκη πολιτικής σταθερότητας αλλά από την άλλη στεκόταν ενάντια στον περιορισμό της μουσικής του.
Το σύνθημα που έμεινε
Στη δική του εξήγηση, ο Θεοδωράκης είπε ότι η Βραδυνή έκανε την επόμενη ημέρα τίτλο το «Καραμανλής ή τανκς». Δεν το διέψευσε, καθώς συμφωνούσε με τη μεταβατική λύση Καραμανλή. Πρόσθεσε όμως την κρίσιμη διευκρίνιση: «Δεν ήταν όμως αυτό το σύνθημά μου».
Η σύντομη φράση ακολούθησε τη δική της πορεία ενόψει των πρώτων εκλογών της Μεταπολίτευσης. Η αφορμή της 3ης Οκτωβρίου ήταν πολύ πιο συγκεκριμένη: ο Μίκης διεκδικούσε να μπορέσουν τα τραγούδια του να ταξιδέψουν σε όλη την Ελλάδα. Έξι ημέρες αργότερα, στις 9 Οκτωβρίου, θα ανέβαινε στη σκηνή του Σταδίου Καραϊσκάκη για μία από τις ιστορικές συναυλίες εκείνης της περιόδου.
…και μετά εκλογές
Οι πρώτες βουλευτικές εκλογές μετά την πτώση της δικτατορίας έγιναν τελικά στις 17 Νοεμβρίου 1974. Η Νέα Δημοκρατία του Κωνσταντίνου Καραμανλή επικράτησε με 54,37% και 220 έδρες. Ακολούθησαν η Ένωση Κέντρου – Νέες Δυνάμεις με 20,42% και 60 έδρες, το ΠΑΣΟΚ με 13,58% και 12 έδρες και η Ενωμένη Αριστερά με 9,47% και 8 έδρες.
Η φράση που είχε αποδοθεί στον Θεοδωράκη συζητήθηκε πάντως έντονα μέχρι την κάλπη, παρότι εκείνος επέμενε ότι δεν την είχε διατυπώσει με τον τρόπο που αποδόθηκε στον τύπο της εποχής.
