Γράφει ο Παύλος Ζέρβας
Η ρουμανική μουσική δεν είναι απλώς μια διαδρομή ήχων. Είναι ένα ταξίδι σε μια χώρα που απλώνεται ανάμεσα στην Κεντρική και την Ανατολική Ευρώπη, με το βλέμμα στραμμένο τόσο προς τα Βαλκάνια όσο και προς τον λατινικό της πυρήνα. Από τα βουνά των Καρπαθίων μέχρι τις πόλεις που άλλαξαν πρόσωπο μετά το 1990, η μουσική της Ρουμανίας κουβαλάει ιστορία, γεωγραφία και κοινωνικές μεταβολές.
Ένας τόπος ανάμεσα σε κόσμους
Η Ρουμανία είναι μια χώρα-γέφυρα. Στα βόρεια και στο κέντρο δεσπόζουν τα Καρπάθια Όρη, μια εντυπωσιακή οροσειρά που διατρέχει τη χώρα και διαμόρφωσε όχι μόνο το τοπίο αλλά και τον τρόπο ζωής των ανθρώπων.
Τα Καρπάθια δεν είναι απλώς βουνά. Είναι απομονωμένες κοινότητες, παραδόσεις που διατηρήθηκαν σχεδόν ανέπαφες. Εκεί, η μουσική δεν ήταν διασκέδαση αλλά τρόπος έκφρασης της καθημερινότητας: γάμοι, γιορτές, αποχωρισμοί.
Από την παράδοση στις ρίζες των Βαλκανίων
Η παραδοσιακή ρουμανική μουσική αποτελεί τη βάση πάνω στην οποία χτίστηκε κάθε μεταγενέστερη δημιουργία, τόσο λαϊκή όσο και λόγια. Είναι ένα ζωντανό σύστημα ήχων που διατηρήθηκε μέσα από κοινότητες, γιορτές και τελετουργίες, χάρη σε ένα κοινό που δεν έπαψε ποτέ να την στηρίζει.
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά της στοιχεία είναι η έμφαση στη μελωδία. Σε αντίθεση με άλλες μουσικές παραδόσεις, εδώ η μελωδική γραμμή έχει πρωταγωνιστικό ρόλο, συχνά παιγμένη από βιολί, με στοιχεία που θυμίζουν έντονα τα Βαλκάνια.
Η doina είναι ίσως η πιο χαρακτηριστική μορφή: ελεύθερη, συχνά μελαγχολική, σχεδόν αυτοσχεδιαστική. Δεν ακολουθεί αυστηρό ρυθμό και θυμίζει -σε αίσθηση- το blues, μια προσωπική εξομολόγηση σε μουσική μορφή.
Παράλληλα, υπάρχουν μορφές όπως το bocet (μοιρολόι) και τα cântec bătrânesc (παραδοσιακά αφηγηματικά τραγούδια), που λειτουργούν σαν προφορική ιστορία του τόπου.
Περιφέρειες και ήχοι: μια μουσική γεωγραφία
Η ρουμανική μουσική αλλάζει αισθητά από περιοχή σε περιοχή, σαν να ακολουθεί το ίδιο το τοπίο.
Στο Banat, το βιολί κυριαρχεί, συχνά μαζί με πνευστά όργανα, ενώ το taragot δίνει έναν ιδιαίτερο, σχεδόν νοσταλγικό ήχο.
Στη Bucovina και στο Maramureș, πιο απομονωμένες περιοχές, διατηρούνται αρχαιότερα όργανα όπως η țilincă και η cobza. Η μουσική εδώ μοιάζει πιο «αγροτική», πιο κοντά στις ρίζες.
Στη Dobrogea, λόγω της πολυεθνικής σύνθεσης, η μουσική φέρει έντονες επιρροές από Τουρκία και Βαλκάνια, με διαφορετική ρυθμική και μελωδική προσέγγιση.
Στην Transylvania, η μουσική συνδέεται περισσότερο με την Κεντρική Ευρώπη. Τα σύνολα με βιολί, βιόλα και κοντραμπάσο δημιουργούν έναν ήχο πιο «δυτικό», αλλά πάντα με τοπικό χαρακτήρα.
Στη Wallachia, τα λεγόμενα taraf συγκροτήματα αποτελούν ίσως την πιο αναγνωρίσιμη εικόνα της ρουμανικής παραδοσιακής μουσικής. Με βιολί, cimbalom και κοντραμπάσο, συνοδεύουν χορούς όπως η hora και η sârbă, ενώ η παράδοση των lăutari (μουσικοί γλεντιών και γάμων) παραμένει ζωντανή.
Η μουσική μέσα στο καθεστώς
Για δεκαετίες, η Ρουμανία βρέθηκε κάτω από ένα αυστηρό κομμουνιστικό καθεστώς, ιδιαίτερα κατά την εποχή του Νικολάε Τσαουσέσκου. Η μουσική, όπως και κάθε μορφή τέχνης, δεν ήταν ελεύθερη.
Το κράτος προωθούσε συγκεκριμένα είδη, κυρίως παραδοσιακή μουσική και “εθνικά” τραγούδια, τα οποία ενίσχυαν την ταυτότητα και την ιδεολογία του καθεστώτος. Τα δυτικά ακούσματα ήταν περιορισμένα και πολλές φορές απαγορευμένα.
Παρόλα αυτά, κάτω από την επιφάνεια υπήρχε πάντα μια ανάγκη για έκφραση. Συγκροτήματα όπως οι Phoenix κατάφεραν να ενσωματώσουν στοιχεία rock μέσα σε ένα περιβάλλον περιορισμών, δημιουργώντας έναν ήχο που ισορροπούσε ανάμεσα στην παράδοση και τη σύγχρονη επιρροή.
Η μουσική εκείνης της περιόδου είχε συχνά διπλή ανάγνωση: αυτό που ακουγόταν και αυτό που υπονοούνταν, κάτι που βλέπουμε να συμβαίνει συχνά σε δικτατορικά καθεστώτα, το έχουμε δει και στη χώρα μας.
Πριν το άνοιγμα: μια κοινωνία σε αναμονή
Μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του ’80, η Ρουμανία παρέμενε σχετικά αποκομμένη από τη δυτική μουσική βιομηχανία. Οι καλλιτέχνες δούλευαν μέσα σε ένα πλαίσιο περιορισμών, αλλά αυτό είχε και ένα παράδοξο αποτέλεσμα: διατήρησε έντονα τα τοπικά χαρακτηριστικά.
Η μουσική δεν “αφομοιώθηκε” πλήρως από διεθνείς τάσεις, κάτι που αργότερα θα αποδεικνυόταν σημαντικό πλεονέκτημα.
Η μετάβαση στη σύγχρονη εποχή
Μετά την πτώση του καθεστώτος το 1989, η Ρουμανία στράφηκε απότομα προς τη Δύση. Η αλλαγή δεν ήταν μόνο πολιτική ή οικονομική, ήταν και πολιτιστική.
Οι νέοι καλλιτέχνες ήρθαν σε επαφή με τη διεθνή μουσική σκηνή, τις παραγωγές, τα clubs και τα νέα μέσα. Μέσα σε λίγα χρόνια, δημιουργήθηκε ένα νέο μουσικό περιβάλλον που συνδύαζε τοπικά στοιχεία με σύγχρονους ήχους.
Η δεκαετία του 2000 αποτέλεσε το μεγάλο σημείο καμπής. Μέσα σε λίγα χρόνια, δημιουργήθηκε μια νέα μουσική βιομηχανία που αξιοποίησε την τεχνολογία, τα στούντιο παραγωγής και την εξωστρέφεια των νέων καλλιτεχνών. Παραγωγοί και δημιουργοί άρχισαν να συνεργάζονται με διεθνείς αγορές, να γράφουν τραγούδια με παγκόσμια αισθητική και να στοχεύουν πέρα από τα σύνορα της χώρας. Έτσι διαμορφώθηκε ένας χαρακτηριστικός ήχος που συνδύαζε dance, pop και μελωδικά στοιχεία από την τοπική παράδοση, ανοίγοντας τον δρόμο για τη διεθνή επιτυχία που θα ακολουθούσε…
12 τραγούδια-κλειδιά για να μπεις στη μουσική φιλοσοφία της χώρας
1. Maria Tanase – Ciuleandra (1930s)
2. Gheorghe Zamfir – Doina de Jale (1960s)
3. Ion Dolanescu – M-am nascut printre Carpati (1970s)
4. Phoenix – Andrii Popa (1970s)
5. Compact – Fata din vis (1980s)
6. O-Zone – Dragostea Din Tei (2003)
7. Akcent – Kylie (2005)
8. Morandi – Angels (2007)
9. Edward Maya & Vika Jigulina – Stereo Love (2009)
10. Inna – Amazing (2009)
11. Alexandra Stan – Mr. Saxobeat (2011)
12. Carla’s Dreams – Sub Pielea Mea (2016)
Η έκρηξη της ρουμανικής pop
Ο δρόμος, όμως, είχε ανοίξει ήδη από νωρίτερα. Το συγκρότημα O-Zone έγινε παγκόσμιο φαινόμενο με το “Dragostea din tei”, ένα τραγούδι που ξεπέρασε τα σύνορα της Ευρώπης και καθιερώθηκε ως ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα pop hits των 2000s.
Καλλιτέχνες όπως η Inna, η Alexandra Stan και ο Edward Maya κατάφεραν κάτι σπάνιο: να δημιουργήσουν παγκόσμιες επιτυχίες χωρίς να προέρχονται από τις παραδοσιακές “μεγάλες” μουσικές αγορές. Ο ήχος τους ήταν άμεσος, χορευτικός και διεθνής, αλλά ταυτόχρονα είχε μια ιδιαίτερη μελωδικότητα που τον έκανε να ξεχωρίζει.
Σύγχρονοι mainstream καλλιτέχνες
Στον χώρο της λόγιας μουσικής, η Ρουμανία έχει αναδείξει διεθνώς αναγνωρισμένες προσωπικότητες όπως η Angela Gheorghiu και η Ileana Cotrubaș, ενώ στη λαϊκή παράδοση ο Gheorghe Zamfir έγινε παγκοσμίως γνωστός ως δεξιοτέχνης του pan flute.
Η σημερινή ρουμανική σκηνή παραμένει εξωστρεφής και δυναμική.
Η Inna αποτελεί το πιο ισχυρό «εξαγώγιμο» όνομα της ρουμανικής pop, με σταθερή παρουσία σε διεθνή charts και έναν ήχο που έγινε συνώνυμος της ευρωπαϊκής dance σκηνής.
Η Alexandra Stan κατάφερε με το «Mr. Saxobeat» να γράψει ένα από τα πιο χαρακτηριστικά hits της δεκαετίας, διατηρώντας έκτοτε μια συνεχή διεθνή παρουσία βγάζοντας πολλές μεγάλες επιτυχίες.
Ο Edward Maya έδωσε στη ρουμανική σκηνή έναν ξεχωριστό, ανατολίζοντα dance ήχο με το «Stereo Love», επηρεάζοντας παραγωγούς σε όλη την Ευρώπη.
Ο Smiley είναι μία από τις πιο επιδραστικές μορφές της εγχώριας pop βιομηχανίας, συνδυάζοντας επιτυχία ως καλλιτέχνης και παραγωγός.
Η Delia είναι από τις πιο σταθερές και δημιουργικές παρουσίες της ρουμανικής pop, με έντονη αισθητική ταυτότητα και συνεχή επιτυχία στο κοινό.
Η Loredana Groza (Loredana) είναι εμβληματική φιγούρα της ρουμανικής σκηνής, με καριέρα που γεφυρώνει τις δεκαετίες από την εποχή του καθεστώτος μέχρι σήμερα.
Η Irina Rimes ανήκει στη νέα γενιά καλλιτεχνών που δίνουν έμφαση στην προσωπική αφήγηση και τη σύγχρονη pop αισθητική.
Η Paula Seling είναι μία από τις πιο αναγνωρίσιμες φωνές της χώρας, με έντονη παρουσία και στη Eurovision, όπου το 2010 κατέκτησε την 3η θέση, εκπροσωπώντας τη Ρουμανία σε διεθνές επίπεδο.
Ένα μουσικό οικοσύστημα που συνεχίζει να εξελίσσεται
Η Ρουμανία δεν στηρίζεται μόνο στο παρελθόν της ούτε επαναπαύεται στις επιτυχίες της προηγούμενης δεκαετίας. Η δύναμή της βρίσκεται στην ισορροπία ανάμεσα στην παράδοση και τη σύγχρονη δημιουργία…
—————————————
Το μουσικό ταξίδι συνεχίζεται την επόμενη Κυριακή, με μια νέα χώρα και τους δικούς της ήχους.
—————————————
👉 Δείτε όλα τα αφιερώματα της σειράς «Οι μουσικές του πλανήτη»
—————————————
Κάθε Κυριακή ταξιδεύουμε μουσικά σε μια διαφορετική χώρα και ανακαλύπτουμε την ιστορία και τους ήχους της. Αν θέλετε να μη χάνετε κανένα από αυτά τα μουσικά ταξίδια, γραφτείτε παρακάτω στη σελίδα, στο newsletter του MusicCorner για να λαμβάνετε πρώτοι τα νέα άρθρα…
