Γράφει ο Παύλος Ζέρβας
Το «Fade to Grey» των Visage δεν μοιάζει με το τυπικό synthpop hit των early ’80s. Από τις πρώτες κιόλας νότες του δημιουργεί την αίσθηση πως ο ακροατής μπαίνει σε έναν ψυχρό, σχεδόν κινηματογραφικό κόσμο γεμάτο νέον φώτα, λευκά πρόσωπα, σκοτεινά clubs και ανθρώπους που προσπαθούν να μετατρέψουν τη μοναξιά τους σε αισθητική.
Το τραγούδι κυκλοφόρησε το 1980, σε μια περίοδο όπου η βρετανική μουσική σκηνή απομακρυνόταν σταδιακά από την ωμή ενέργεια του punk και άρχιζε να στρέφεται προς κάτι πιο θεατρικό, πιο ηλεκτρονικό και αισθητικά πιο φουτουριστικό. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, το «Fade to Grey» έμοιαζε σχεδόν με ηχητική αποτύπωση της νυχτερινής ζωής του Λονδίνου εκείνης της εποχής.
Για πολλούς, το «Fade to Grey» ήταν απλώς ένα synthpop hit των early ’80s. Στην πραγματικότητα όμως, αποτέλεσε κάτι πολύ μεγαλύτερο: το soundtrack ενός ολόκληρου κινήματος που γεννήθηκε μέσα στα νυχτερινά clubs του Λονδίνου και άλλαξε όχι μόνο τη μουσική, αλλά και την αισθητική της ποπ κουλτούρας.
Οι Visage δεν ήταν μια συνηθισμένη μπάντα
Οι Visage αποτελούνταν από μουσικούς και καλλιτέχνες που ήδη κινούνταν στην καρδιά της βρετανικής new wave σκηνής. Στο project συμμετείχαν ο Steve Strange, ο Midge Ure και ο Billy Currie των Ultravox, ο Rusty Egan, ο Dave Formula και ο John McGeoch των Magazine, δημιουργώντας ουσιαστικά μια δημιουργική κολεκτίβα ανθρώπων που μοιράζονταν το ίδιο όραμα για τη μουσική και την αισθητική των early ’80s.
Δημιουργήθηκαν στα τέλη της δεκαετίας του ’70 και ουσιαστικά λειτουργούσαν σαν ένα είδος «supergroup» της τότε βρετανικής new wave σκηνής. Στο σχήμα συμμετείχαν μουσικοί από συγκροτήματα όπως οι Ultravox και οι Magazine, ενώ η κεντρική φιγούρα του project ήταν ο Steve Strange.
Και εδώ αρχίζει το ενδιαφέρον.
Ο Steve Strange δεν ήταν ο κλασικός frontman rock συγκροτήματος. Δεν έγινε γνωστός επειδή έπαιζε κάποιο εντυπωσιακό μουσικό όργανο ή επειδή είχε τρομερή φωνή. Έγινε διάσημος γιατί ήταν ίσως το σημαντικότερο πρόσωπο της νυχτερινής underground σκηνής του Λονδίνου στα τέλη των ’70s.
Ο Strange ήταν ο άνθρωπος πίσω από το θρυλικό Blitz Club.
Τι ήταν το Blitz Club;
Για να καταλάβει κάποιος το «Fade to Grey», πρέπει πρώτα να καταλάβει τι ήταν το Blitz Club.
Το Blitz ήταν ένα μικρό club στο Covent Garden του Λονδίνου, το οποίο λειτούργησε στα τέλη της δεκαετίας του ’70 και στις αρχές των ’80s. Εξωτερικά δεν έμοιαζε με κάτι ιδιαίτερο. Εσωτερικά όμως γεννιόταν μια νέα αισθητική που επρόκειτο να επηρεάσει ολόκληρη την ποπ κουλτούρα.
Το club έγινε το κέντρο του κινήματος των New Romantics.
Οι New Romantics και η ανάγκη να ξεφύγουν από τη μιζέρια
Η Βρετανία στα τέλη των ’70s περνούσε δύσκολες εποχές. Οικονομική κρίση, ανεργία, κοινωνική απαισιοδοξία και μια γενικότερη αίσθηση παρακμής κυριαρχούσαν στη χώρα. Το punk είχε ήδη ξεσπάσει σαν οργισμένη αντίδραση απέναντι στο σύστημα. Όμως κάποιοι νέοι άνθρωποι ένιωθαν ότι δεν τους εξέφραζε πλέον μόνο ο θυμός. Ήθελαν κάτι διαφορετικό. Ήθελαν να μετατρέψουν τη νύχτα σε θεατρική παράσταση.
Οι New Romantics ήταν ουσιαστικά νέοι που συνδύαζαν extravagant μόδα, έντονο μακιγιάζ, ανδρόγυνη αισθητική, ηλεκτρονική μουσική και ευρωπαϊκή art επιρροή, ενώ πάνω από όλα λάτρευαν τη θεατρικότητα που είχαν φέρει στη βρετανική ποπ μορφές όπως ο David Bowie και οι Roxy Music.
Στο Blitz Club εμφανίζονταν άνθρωποι με λευκά πρόσωπα, βαμμένα μάτια, περίεργα κοστούμια και φουτουριστικό styling. Δεν πήγαινες εκεί απλώς για να ακούσεις μουσική. Πήγαινες για να «γίνεις χαρακτήρας».
Ο Steve Strange μάλιστα ήταν τόσο αυστηρός στην πόρτα του club, ώστε αν κάποιος δεν είχε αρκετά ιδιαίτερο ντύσιμο, μπορούσε να του αρνηθεί την είσοδο!
Ανάμεσα στους θαμώνες του Blitz βρέθηκαν αργότερα πρόσωπα που έγιναν τεράστια ονόματα της ποπ σκηνής, όπως ο Boy George και μέλη των Duran Duran.
Το «Fade to Grey» γεννήθηκε ακριβώς μέσα σε αυτή την ατμόσφαιρα…
Πώς γεννήθηκε το «Fade to Grey»
Χρόνια αργότερα, ο Steve Strange είχε αποκαλύψει ότι η βασική εικόνα πίσω από το τραγούδι γεννήθηκε κατά τη διάρκεια ενός ταξιδιού στο Βερολίνο.
…όλα έμοιαζαν σκοτεινά και γκρίζα, παράξενα και απειλητικά. Μετά είδα έναν ηλικιωμένο άντρα να περπατά κουρασμένος με μπαστούνι. Εκεί γεννήθηκε η ιδέα του “Fade to Grey”: να βυθίζεσαι στα γηρατειά, στο σκοτάδι, στο τίποτα…
Η εικόνα αυτή ταίριαζε απόλυτα με τη μουντή, ψυχρή ατμόσφαιρα που ήθελαν να αποδώσουν οι Visage. Ο Strange είχε επίσης εξηγήσει πως το συγκρότημα ήθελε να δημιουργήσει μουσική που να μοιάζει με αυτό που ζούσαν οι ίδιοι κάθε βράδυ στα clubs του Λονδίνου.
…όταν ξεκινήσαμε, υπήρχαν μόνο οι Human League, ο Bowie και οι Roxy Music. Θέλαμε να φτιάξουμε μουσική που να ταιριάζει σε αυτό που ζούσαμε στα clubs…
Το «Fade to Grey» γεννήθηκε ακριβώς μέσα από αυτή την ανάγκη: να μετατραπεί η νυχτερινή αισθητική των New Romantics σε ήχο.
Ένα τραγούδι για την αποξένωση
Παρότι το κομμάτι έγινε χορευτική επιτυχία, οι στίχοι του μόνο χαρούμενοι δεν είναι.
Το «Fade to Grey» μιλά για έναν άνθρωπο που χάνεται μέσα στη μοναξιά, την αποξένωση και την ψυχολογική κατάρρευση.
Οι στίχοι είναι ελάχιστοι και σχεδόν κινηματογραφικοί:
“One man on a lonely platform…”
Η εικόνα μοιάζει με σκηνή ευρωπαϊκής arthouse ταινίας. Ένας άνθρωπος μόνος, αποκομμένος, χαμένος μέσα σε μια ψυχρή πόλη.
Ο τίτλος «Fade to Grey» ουσιαστικά σημαίνει «ξεθωριάζω στο γκρι». Όχι μόνο οπτικά, αλλά και ψυχολογικά. Σαν κάποιος να χάνει σταδιακά τη ζωντάνια, την ταυτότητα και τα συναισθήματά του.
Και εδώ βρίσκεται η μεγάλη δύναμη του τραγουδιού: ενώ σε αναγκάζει να κινηθείς ρυθμικά, ταυτόχρονα κουβαλά μια βαθιά μελαγχολία.
Γιατί ακούγεται τόσο “ευρωπαϊκό”;
Σε αντίθεση με πολλά βρετανικά ή αμερικανικά pop τραγούδια της εποχής, το «Fade to Grey» είχε μια σχεδόν «ηπειρωτική ευρωπαϊκή» αισθητική. Αυτό οφειλόταν σε μεγάλο βαθμό στα ψυχρά synthesizers, στην επιρροή από τη γερμανική electronic μουσική, στη μινιμαλιστική ερμηνεία αλλά και στα γαλλικά φωνητικά που ακούγονται μέσα στο τραγούδι.
Το περίφημο:
“Devenir gris…”
έδωσε στο κομμάτι μια αίσθηση ευρωπαϊκού art cinema και έκανε το τραγούδι να ακούγεται σχεδόν εξωπραγματικό για τα δεδομένα της ποπ εποχής.
Η γυναικεία φωνή που έμεινε στην ιστορία
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά στοιχεία του «Fade to Grey» είναι φυσικά η γυναικεία γαλλική αφήγηση.
Πολλοί θεωρούσαν ότι επρόκειτο για επαγγελματία τραγουδίστρια ή ηθοποιό. Στην πραγματικότητα όμως, η φωνή ανήκε στην Brigitte Arens, φίλη του συγκροτήματος. Το εντυπωσιακό είναι ότι η σχεδόν ψυχρή, ανέκφραστη απαγγελία της τελικά λειτούργησε ιδανικά για το ύφος του τραγουδιού. Αν είχε αποδοθεί με πιο «συναισθηματικό» τρόπο, πιθανότατα θα έχανε όλη τη μαγεία του.
Το videoclip που καθόρισε τα ’80s
Το videoclip του «Fade to Grey» έπαιξε τεράστιο ρόλο στην επιτυχία του.
Σήμερα ίσως μοιάζει απλό. Το 1980 όμως έμοιαζε σχεδόν φουτουριστικό.
Λευκά πρόσωπα σαν πορσελάνινες μάσκες, έντονο μακιγιάζ, γεωμετρικά πλάνα και μια ψυχρή, σχεδόν μη ανθρώπινη αισθητική, δημιούργησαν μια εικόνα που έμελλε να επηρεάσει βαθιά τη δεκαετία.
Και φυσικά, όλα αυτά συνέβησαν λίγο πριν το MTV αλλάξει για πάντα τον τρόπο με τον οποίο ο κόσμος άκουγε μουσική. Το «Fade to Grey» ήταν από τα τραγούδια που έδειξαν πόσο σημαντική μπορούσε πλέον να γίνει η εικόνα, το video clip.
Το «Fade to Grey» δεν ήταν απλώς άλλη μία επιτυχία της synthpop εποχής. Έγινε σύμβολο ολόκληρης της αισθητικής των New Romantics, της σκοτεινής κομψότητας των early ’80s και της ευρωπαϊκής ηλεκτρονικής ποπ, ενώ ταυτόχρονα απέδειξε ότι η χορευτική μουσική μπορούσε να κουβαλά μέσα της βαθιά μελαγχολία και υπαρξιακή ένταση.
Ακόμη και σήμερα, περισσότερες από τέσσερις δεκαετίες αργότερα, το τραγούδι εξακολουθεί να ακούγεται παράξενα μοντέρνο.
Η αποξένωση, η μοναξιά μέσα στο πλήθος και η αίσθηση ότι ο άνθρωπος «ξεθωριάζει» ψυχολογικά ήταν βασικά στοιχεία της θεματολογίας του τραγουδιού και αποτέλεσαν έναν από τους λόγους που το «Fade to Grey» ξεχώρισε τόσο έντονα μέσα στη synthpop εποχή.
Και κάπως έτσι, ένα synthpop τραγούδι τριών λεπτών κατάφερε να γίνει κάτι πολύ περισσότερο: ο ήχος μιας ολόκληρης εποχής που προσπαθούσε να κρύψει τη μελαγχολία της πίσω από μακιγιάζ, φώτα νέον και ηλεκτρονικούς ήχους…
Οι στίχοι
| Devenir gris Devenir gris |
Γινόμαστε γκρι Γινόμαστε γκρι |
| One man on a lonely platform One case sitting by his side Two eyes staring cold and silent Show fear as he turns to hide |
Ένας άντρας σε μια μοναχική αποβάθρα Μια βαλίτσα δίπλα του Δύο μάτια κοιτούν ψυχρά και σιωπηλά Δείχνοντας φόβο καθώς γυρίζει να κρυφτεί |
| We fade to grey (fade to grey) We fade to grey (fade to grey) |
Ξεθωριάζουμε στο γκρι Ξεθωριάζουμε στο γκρι |
| Un homme dans une gare désolée Une valise à ses cotés Des yeux fixes et froids Montrent de la peur lorsqu’il Se tourne pour se cacher |
Ένας άντρας σε έναν έρημο σταθμό Μια βαλίτσα στο πλευρό του Δυο μάτια σταθερά και παγωμένα Δείχνουν φόβο όταν Γυρίζει για να κρυφτεί |
| We fade to grey (fade to grey) We fade to grey (fade to grey) |
Ξεθωριάζουμε στο γκρι Ξεθωριάζουμε στο γκρι |
| Sens la pluie comme un été anglais Entends les notes d’une chanson lointaine Sortant de derrière un poster Espérant que la vie ne fut aussi longue |
Νιώσε τη βροχή σαν αγγλικό καλοκαίρι Άκου τις νότες ενός μακρινού τραγουδιού Που βγαίνει πίσω από μια αφίσα Ελπίζοντας η ζωή να μην ήταν τόσο μεγάλη |
| We fade to grey (fade to grey) We fade to grey (fade to grey) |
Ξεθωριάζουμε στο γκρι Ξεθωριάζουμε στο γκρι |
| Feel the rain like an English summer Hear the notes from a distant song Stepping out from a backdrop poster Wishing life wouldn’t be so long |
Νιώσε τη βροχή σαν αγγλικό καλοκαίρι Άκου τις νότες ενός μακρινού τραγουδιού Βγαίνοντας έξω από μια αφίσα-σκηνικό Ευχόμενος η ζωή να μην ήταν τόσο μεγάλη |
| Devenir gris | Γινόμαστε γκρι |
| We fade to grey (fade to grey) We fade to grey (fade to grey) We fade to grey (fade to grey) Devenir gris |
Ξεθωριάζουμε στο γκρι Ξεθωριάζουμε στο γκρι Ξεθωριάζουμε στο γκρι Γινόμαστε γκρι |
—————————————–
Κάθε Τετάρτη στο MusicCorner.gr και μια νέα ιστορία πίσω από ένα φημισμένο τραγούδι… Stay tuned…
Θέλεις να μαθαίνεις για περισσότερες ιστορίες πίσω από γνωστά τραγούδια? Γράψου στο Newsletter παρακάτω για να σε ενημερώνουμε άμεσα και μπες στη στήλη με τα “Αφιερώματα” μας…
