The story behind the: «Rasputin»… Η ντίσκο εκδοχή των Boney M για έναν ρωσικό μύθο που απαγορεύτηκε στη Μόσχα!

Γράφει ο Παύλος Ζέρβας

Δεκέμβριος του 1978. Το γερμανικό disco συγκρότημα Boney M. βρίσκονται στη Μόσχα, έχοντας εξασφαλίσει μια σπάνια άδεια να εμφανιστούν στη Σοβιετική Ένωση. Θα δώσουν δέκα συναυλίες, θα μετακινηθούν με σοβιετικά στρατιωτικά αεροσκάφη και θα φωτογραφηθούν στην Κόκκινη Πλατεία. Υπάρχει, όμως, ένας απαράβατος όρος: δεν επιτρέπεται να τραγουδήσουν τη μεγαλύτερη επιτυχία τους εκείνης της περιόδου.

Το «Rasputin»…

Ένα τραγούδι για μια αμφιλεγόμενη μορφή της τσαρικής Ρωσίας, που οι Boney M. είχαν μετατρέψει σε πρωταγωνιστή ενός εκρηκτικού ντίσκο κομματιού. Για τις σοβιετικές αρχές, αυτή η ανάλαφρη και σεξουαλικά υπαινικτική αφήγηση της ρωσικής Ιστορίας ήταν υπερβολικά ενοχλητική. Για τον υπόλοιπο κόσμο, ήταν ακαταμάχητη.

Ο άνθρωπος πίσω από τον θρύλο

Ο Γκριγκόρι Ρασπούτιν γεννήθηκε στη Σιβηρία και, παρά τον χαρακτηρισμό «τρελός μοναχός» που τον ακολουθεί μέχρι σήμερα, δεν υπήρξε ποτέ κανονικά χειροτονημένος μοναχός. Ήταν ένας περιπλανώμενος θρησκευτικός μυστικιστής, ο οποίος στις αρχές του 20ού αιώνα κατάφερε να πλησιάσει την αυτοκρατορική οικογένεια της Ρωσίας.

Η επιρροή του οφειλόταν κυρίως στη σχέση του με τον μικρό Αλεξέι, τον μοναδικό γιο του τσάρου Νικολάου Β’ και της τσαρίνας Αλεξάνδρας. Ο διάδοχος έπασχε από αιμορροφιλία και η μητέρα του πίστευε ότι ο Ρασπούτιν μπορούσε, με τις προσευχές και την παρουσία του, να περιορίζει τις επικίνδυνες αιμορραγίες του παιδιού. Κάποιες φορές η κατάσταση του Αλεξέι πράγματι βελτιωνόταν, γεγονός που ενίσχυσε ακόμη περισσότερο την εμπιστοσύνη της Αλεξάνδρας προς το πρόσωπό του.

Από εκεί άρχισε να χτίζεται ο μύθος. Ο Ρασπούτιν απέκτησε πρόσβαση στα ανάκτορα, αναμείχθηκε στις υποθέσεις της αυλής και έγινε στόχος αμέτρητων φημών. Παρουσιαζόταν ως θρησκευτικός απατεώνας, ακόλαστος γυναικοκατακτητής, πολιτικός χειραγωγός και ο πραγματικός άνθρωπος που κυβερνούσε τη Ρωσία πίσω από τον θρόνο.

Η στενή σχέση του με την τσαρίνα τροφοδότησε ακόμη και φήμες ότι οι δυο τους ήταν εραστές. Δεν έχει βρεθεί, ωστόσο, ιστορική απόδειξη που να επιβεβαιώνει κάτι τέτοιο. Επρόκειτο κυρίως για μια ιστορία που χρησιμοποιούσαν οι αντίπαλοί του ώστε να δυσφημίσουν τόσο τον ίδιο όσο και την αυτοκρατορική οικογένεια. Οι σχετικές φήμες κυκλοφορούσαν ευρέως, ιδιαίτερα στα χρόνια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, χωρίς όμως να συνοδεύονται από αποδείξεις.

Αυτήν ακριβώς τη φήμη θα έκανε, πολλές δεκαετίες αργότερα, παγκόσμια γνωστή το «Rasputin».

Πώς μια σκοτεινή ιστορία έγινε ντίσκο επιτυχία

Το τραγούδι γράφτηκε από τον δημιουργό και παραγωγό των Boney M., Frank Farian, μαζί με τους George Reyam και Fred Jay. Συμπεριλήφθηκε στο τρίτο άλμπουμ του συγκροτήματος, «Nightflight to Venus», και κυκλοφόρησε ως single τον Αύγουστο του 1978.

Εκείνη την εποχή οι Boney M. βρίσκονταν στο απόγειο της επιτυχίας τους. Το συγκρότημα αποτελούσαν οι Liz Mitchell, Marcia Barrett, Maizie Williams και Bobby Farrell, τέσσερις περφόρμερ με καταγωγή από την Καραϊβική, τους οποίους είχε συγκεντρώσει ο Farian στη Δυτική Γερμανία. Την ίδια χρονιά είχαν ήδη σαρώσει με το «Rivers of Babylon» και το «Brown Girl in the Ring», ενώ το «Nightflight to Venus» θα έφτανε στην κορυφή των βρετανικών charts.

Το «Rasputin» ήταν μια παράτολμη ιδέα: μια μικρή ιστορική αφήγηση, ντυμένη με disco beat, παλαμάκια, επιβλητικό μπάσο και ένα φρενήρες ρεφρέν. Το χαρακτηριστικό ηχόχρωμα της εισαγωγής παραπέμπει σε μπαλαλάικα, ενώ η μελωδία του έχει επανειλημμένα συγκριθεί με το παραδοσιακό τουρκικό τραγούδι «Kâtibim». Η ομοιότητα είχε προκαλέσει συζητήσεις ήδη από τη δεκαετία του ’70, αν και οι Boney M. αρνήθηκαν ότι είχαν επηρεαστεί από αυτή τη μελωδία.

Όπως συνέβαινε και σε άλλες ηχογραφήσεις του συγκροτήματος, η ανδρική φωνή που ακούγεται στον δίσκο δεν ανήκει στον Bobby Farrell αλλά στον ίδιο τον Frank Farian. Ο Farrell ήταν, όμως, εκείνος που έδωσε στο τραγούδι την εικόνα του: με τις ξέφρενες χορευτικές κινήσεις, τις θεατρικές εκφράσεις και την αστείρευτη σκηνική ενέργειά του έγινε η οπτική ενσάρκωση του «Rasputin». Στο ενδιάμεσο αφηγηματικό μέρος ακούγεται επίσης ο Bill Swisher, Αμερικανός φίλος του Farian, στον ρόλο ενός εκφωνητή ειδήσεων.

Ιστορία και μύθος στην ίδια πίστα

Οι στίχοι παρακολουθούν την άνοδο του Ρασπούτιν στην αυτοκρατορική αυλή. Τον παρουσιάζουν ως έναν μεγαλόσωμο άνδρα, ικανό να κηρύττει με θρησκευτικό πάθος αλλά και να γοητεύει τις γυναίκες. Αναφέρονται στην εμπιστοσύνη της τσαρίνας, στην πολιτική του επιρροή και στην ερωτική φήμη που τον μετέτρεψε, κατά το τραγούδι, στη «Russia’s greatest love machine»!

Το «Rasputin» δεν είναι ιστορικό ντοκουμέντο. Είναι μια πανέξυπνη συμπύκνωση αληθινών γεγονότων, φημών και λαϊκών θρύλων. Ο ιστορικός Simon Sebag Montefiore το έχει χαρακτηρίσει μια εξαιρετική εισαγωγή στην πολιτική της ρωσικής αυλής των αρχών του 20ού αιώνα, παρότι το τραγούδι αναπαράγει αρκετούς από τους μύθους που δημιουργήθηκαν γύρω από το πρόσωπο του Ρασπούτιν.

Το ίδιο συμβαίνει και με την περιγραφή της δολοφονίας του. Τον Δεκέμβριο του 1916, μια ομάδα Ρώσων αριστοκρατών, με κεντρικό πρόσωπο τον πρίγκιπα Φέλιξ Γιουσούποφ, τον προσκάλεσε στο ανάκτορο Μόικα της Αγίας Πετρούπολης και τον σκότωσε.

Σύμφωνα με τη δραματική αφήγηση που δημοσίευσε αργότερα ο Γιουσούποφ, οι συνωμότες έβαλαν κυάνιο στα γλυκά και στο κρασί του Ρασπούτιν. Όταν το δηλητήριο δεν έδρασε, τον πυροβόλησαν. Εκείνος σηκώθηκε, προσπάθησε να διαφύγει, δέχθηκε νέους πυροβολισμούς και τελικά ρίχτηκε σε ένα παγωμένο ποτάμι.

Αυτή είναι η εκδοχή που ακολουθεί και το τραγούδι. Τα στοιχεία της νεκροψίας, όμως, δεν επιβεβαιώνουν ούτε δηλητηρίαση ούτε θάνατο από πνιγμό. Η πιθανότερη αιτία θανάτου ήταν ένας πυροβολισμός στο κεφάλι από κοντινή απόσταση. Ο Γιουσούποφ φαίνεται ότι μετέτρεψε αργότερα τη δολοφονία σε μια σχεδόν υπερφυσική μάχη, ενισχύοντας την εικόνα ενός ανθρώπου που ήταν σχεδόν αδύνατον να πεθάνει!

Το τραγούδι που δεν ακούστηκε στη Μόσχα

Όταν οι Boney M. επισκέφθηκαν τη Μόσχα στο τέλος του 1978, ήταν ένα από τα ελάχιστα δυτικά ποπ συγκροτήματα που είχαν λάβει επίσημη άδεια να εμφανιστούν στη Σοβιετική Ένωση. Η παρουσία τους είχε μεγάλη συμβολική σημασία και οι δέκα συναυλίες τους έγιναν δεκτές με ενθουσιασμό.

Οι σοβιετικές αρχές, ωστόσο, δεν ήταν διατεθειμένες να επιτρέψουν ένα τραγούδι που παρουσίαζε τη ρωσική ιστορία ως ντίσκο σκανδαλοθηρική περιπέτεια. Έτσι, το «Rasputin» αποκλείστηκε από το πρόγραμμα των εμφανίσεών τους.

Την επόμενη χρονιά, οι Boney M. το τραγούδησαν στο Φεστιβάλ του Σόποτ, στην κομμουνιστική τότε Πολωνία, παρά τις αντιρρήσεις των αρχών. Η συναυλία μεταδόθηκε ζωντανά από το ραδιόφωνο. Η συγκεκριμένη εμφάνιση, με τον Bobby Farrell να χορεύει σαν να είχε καταληφθεί από το πνεύμα του ήρωα του τραγουδιού, έμελλε αργότερα να γίνει η γνωστότερη οπτική εκδοχή του κομματιού.

«Κάνει τους ενήλικους να χορεύουν»!

Η ίδια η Liz Mitchell θυμάται ότι στο Φεστιβάλ του Σόποτ, το 1979, είχε ζητηθεί από τους Boney M. να μην παίξουν το «Rasputin». Το συγκρότημα, όμως, αποφάσισε τελικά να το συμπεριλάβει στην εμφάνισή του. Όπως είπε αργότερα η ίδια:

…ο κόσμος, όμως, ήθελε να το ακούσει…

Παρά την ανησυχία γύρω από την επιλογή τους, δεν υπήρξαν συνέπειες για τα μέλη του συγκροτήματος. Η συναυλία μεταδόθηκε ζωντανά από το ραδιόφωνο, αλλά όταν προβλήθηκε την επόμενη ημέρα στην πολωνική τηλεόραση, η εμφάνιση του «Rasputin» είχε αφαιρεθεί.

Εκείνη η αντίδραση του κοινού δεν ήταν κάτι προσωρινό. Η Mitchell εξακολουθεί να βλέπει, δεκαετίες αργότερα, ανθρώπους κάθε ηλικίας να παρασύρονται μόλις ακουστούν οι πρώτες νότες του τραγουδιού. Η ίδια περιγράφει με χιούμορ την παράξενη δύναμή του:

…νομίζω ότι το “Rasputin” κάνει τους ενήλικους -ειδικά τους άνδρες- να χορεύουν και να φέρονται ανόητα! Δεν ξέρω γιατί…

Όπως επισημαίνει, το ίδιο συνέβαινε ήδη όταν κυκλοφόρησε το τραγούδι, στα τέλη της δεκαετίας του ’70, και αυτή η επίδραση δεν χάθηκε ποτέ πραγματικά. Ίσως επειδή το «Rasputin» δεν ζητά από τον ακροατή να επιλέξει αν ακούει ένα μάθημα Ιστορίας, μια σκοτεινή αφήγηση ή ένα ξέφρενο disco κομμάτι. Του προσφέρει και τα τρία ταυτόχρονα…

Ένα τραγούδι που ξεπέρασε την εποχή του

Το «Rasputin» έφτασε στο Νο1 στη Δυτική Γερμανία, στην Αυστρία και στην Αυστραλία, ενώ ανέβηκε μέχρι το Νο2 στη Μεγάλη Βρετανία. Κυρίως, όμως, εξελίχθηκε σε ένα από τα πλέον αναγνωρίσιμα τραγούδια των Boney M και σε μία από τις πιο ιδιόμορφες επιτυχίες ολόκληρης της εποχής της disco.

Η διάρκειά του στον χρόνο δεν οφείλεται μόνο στο ακαταμάχητο ρεφρέν. Το τραγούδι έχει όλα τα στοιχεία μιας ολοκληρωμένης αφήγησης: έναν μυστηριώδη πρωταγωνιστή, την άνοδό του στα ανάκτορα, τις φήμες για την ερωτική και πολιτική επιρροή του, μια συνωμοσία και ένα βίαιο τέλος. Μέσα σε λίγα λεπτά, οι Boney M. μετέτρεψαν ένα σκοτεινό κεφάλαιο της ρωσικής Ιστορίας σε μουσικό θέαμα, χωρίς να αφήσουν την αφήγηση να επιβραδύνει ούτε στιγμή τον χορευτικό ρυθμό.

Χρόνια αργότερα, η ιστορία θα αποκτούσε έναν αναπάντεχα σκοτεινό επίλογο. Μετά τη διάλυση της αυθεντικής μπάντας, ο Farrell δημιούργησε στις αρχές της δεκαετίας του ’90 το δικό του σχήμα, με τρεις νέες τραγουδίστριες και χορεύτριες, και συνέχισε να περιοδεύει με ονομασίες όπως «Bobby Farrell’s Boney M.» και «Bobby Farrell and Boney M.». Παράλληλα, παρόμοια σχήματα είχαν δημιουργήσει και άλλα πρώην μέλη του συγκροτήματος.

Στις 29 Δεκεμβρίου 2010, ο Farrell βρισκόταν στην Αγία Πετρούπολη για μία ακόμη εμφάνιση με το δικό του σχήμα. Η επιστροφή του στη Ρωσία δεν συνάντησε κανένα εμπόδιο. Οι Boney M. παρέμεναν εξαιρετικά δημοφιλείς στη χώρα και γενικότερα σε ολόκληρη την πρώην Σοβιετική Ένωση. Άλλωστε, η απαγόρευση του 1978 αφορούσε αποκλειστικά την εκτέλεση του «Rasputin» στις συναυλίες της Μόσχας, υπό το τότε σοβιετικό καθεστώς, και όχι κάποια μόνιμη απαγόρευση του συγκροτήματος ή του Farrell.

Παρότι εκείνο το βράδυ αντιμετώπιζε αναπνευστικά προβλήματα και δεν αισθανόταν καλά, ανέβηκε κανονικά στη σκηνή και ολοκλήρωσε το πρόγραμμα. Λίγες ώρες αργότερα, το πρωί της 30ής Δεκεμβρίου, βρέθηκε νεκρός στο δωμάτιο του ξενοδοχείου του. Ήταν 61 ετών και, σύμφωνα με τις ρωσικές αρχές, πέθανε από καρδιακή νόσο.

Η σύμπτωση ήταν εντυπωσιακή: ο Farrell πέθανε στην ίδια πόλη και ακριβώς 94 χρόνια μετά τον Γκριγκόρι Ρασπούτιν, με βάση την ημερομηνία του σύγχρονου ημερολογίου! Ο άνθρωπος που είχε δώσει κίνηση, πρόσωπο και σκηνική υπόσταση στον Ρασπούτιν έφυγε στον ίδιο τόπο και την ίδια ημερομηνία με εκείνον!

Ένα παράξενο τελευταίο επεισόδιο για ένα τραγούδι που από την αρχή κινήθηκε ανάμεσα στην Ιστορία και στον μύθο και κατάφερε να κάνει και τα δύο να χορεύουν στον ίδιο ρυθμό…

Οι στίχοι

—————————————–

Κάθε Τετάρτη στο MusicCorner.gr και μια νέα ιστορία πίσω από ένα φημισμένο τραγούδι… Stay tuned…

Θέλεις να μαθαίνεις για περισσότερες ιστορίες πίσω από γνωστά τραγούδια? Γράψου στο Newsletter παρακάτω για να σε ενημερώνουμε άμεσα και μπες στη στήλη με τα “Αφιερώματα” μας…