Γράφει ο Παύλος Ζέρβας
Η Αθήνα του Σεπτεμβρίου του 1946 δεν είχε καμία σχέση με την πόλη που γνωρίζουμε σήμερα. Ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος είχε τελειώσει μόλις έναν χρόνο νωρίτερα, η χώρα προσπαθούσε ακόμη να επουλώσει τις πληγές της Κατοχής και βρισκόταν ήδη στην αρχή μιας νέας, οδυνηρής περιόδου.
Κι όμως, μέσα σε εκείνη την Αθήνα, στις 18 Σεπτεμβρίου 1946, ανέβηκε στη σκηνή μια μικροσκοπική γυναίκα ντυμένη στα μαύρα, που ήδη είχε κατακτήσει τη Γαλλία και βρισκόταν ένα βήμα πριν γίνει παγκόσμιο σύμβολο. Ήταν η Edith Piaf.
Εκείνο το βράδυ, στη σκηνή «Μαρίκα Κοτοπούλη» του θεάτρου Rex, η Πιάφ θα άφηνε πίσω της κάτι περισσότερο από μια συναυλία. Θα άφηνε μια από τις πιο παράξενες ελληνογαλλικές ιστορίες της μεταπολεμικής καλλιτεχνικής Αθήνας. Γιατί ανάμεσα στους ανθρώπους που θα συναντούσε στην ελληνική πρωτεύουσα βρισκόταν ένας 25χρονος ηθοποιός που λεγόταν Δημήτρης Χορν.
Και δύο ημέρες αργότερα θα του έγραφε: «Σ’ αγαπώ όπως δεν αγάπησα ποτέ κανέναν…»!
Η «διάσημος Γαλλίς ντιζέζ» φτάνει στην Αθήνα
Στις 14 Σεπτεμβρίου 1946, τα Νέα ενημέρωναν τους αναγνώστες τους για την άφιξη της «διασήμου Γαλλίδος ντιζέζ» Εντίθ Πιάφ — γράφοντας μάλιστα κατά λάθος το επώνυμό της ως «Πιάθ». Την επομένη, το Βήμα ανακοίνωνε τις παραστάσεις της για τις 18 Σεπτεμβρίου στο Rex, στη σκηνή «Μαρίκα Κοτοπούλη». Ήταν μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα στιγμή για να βρίσκεται η Πιάφ στην Αθήνα. Το 1946 ήταν η χρονιά του «La Vie en rose».
Η ίδια είχε γράψει τους στίχους του τραγουδιού και είχε αρχίσει να το παρουσιάζει δημοσίως, όμως η περίφημη ηχογράφηση που θα το έκανε αθάνατο δεν είχε ακόμη πραγματοποιηθεί: θα ηχογραφούνταν τον Οκτώβριο του 1946, λίγες μόλις εβδομάδες μετά την επίσκεψή της στην Ελλάδα. Δηλαδή η Αθήνα δεν υποδεχόταν ακόμη την παγκόσμια Edith Piaf του «La Vie en rose» που γνωρίζουμε σήμερα.
Υποδεχόταν μια καλλιτέχνιδα ακριβώς τη στιγμή που βρισκόταν στο κατώφλι της διεθνούς απογείωσής της.
Τι είδαν οι Αθηναίοι στη σκηνή
Εδώ υπάρχει ένα υπέροχο ντοκουμέντο. Μετά την εμφάνισή της, ο δημοσιογράφος Μιχάλης Κυριακίδης έγραψε στα Νέα για τη γυναίκα που είχε δει στη σκηνή. Την αποκάλεσε: «Μια ντιζέζ της …τσέπης».
Όμως το μικρό της ανάστημα εξαφανιζόταν τη στιγμή που άρχιζε να τραγουδά. Ο Κυριακίδης περιέγραφε τα μαύρα μάτια της να κοιτούν στο κενό, τα χέρια της να ανοίγουν σαν φτερούγες και την ατμόσφαιρα του θεάτρου να μεταμορφώνεται μόλις ακουγόταν η φωνή της. Είναι ίσως η πιο πολύτιμη μαρτυρία από εκείνη την επίσκεψη.
Γιατί μας επιτρέπει, ογδόντα χρόνια αργότερα, να φανταστούμε πώς αντίκρισε για πρώτη φορά το αθηναϊκό κοινό μια γυναίκα που αργότερα θα γινόταν μία από τις εμβληματικότερες φωνές του 20ού αιώνα.
Κάπου μέσα σε εκείνη την αθηναϊκή καλλιτεχνική κοινωνία βρισκόταν και ο Δημήτρης Χορν.
Ο 25χρονος «Τάκης»
Η Πιάφ ήταν 31 ετών.
Ο Χορν 25.
Εκείνος βρισκόταν ακόμη στην αρχή της μεγάλης πορείας που θα τον έκανε έναν από τους σημαντικότερους Έλληνες ηθοποιούς.
Κάπου γύρω από την εμφάνιση της Πιάφ στην Αθήνα οι δυο τους γνωρίστηκαν. Και από όσα γνωρίζουμε σήμερα, για την Πιάφ τουλάχιστον η γνωριμία ήταν καταλυτική. Το γνωρίζουμε όχι από κάποια μεταγενέστερη διήγηση ή από έναν αστικό μύθο. Το γνωρίζουμε από την ίδια! Γιατί έχει σωθεί η επιστολή της προς τον Χορν.
«Τάκη, μη μου πληγώσεις την καρδιά»
Η τετρασέλιδη επιστολή φέρει ημερομηνία 20 Σεπτεμβρίου 1946. Μόλις δύο ημέρες μετά την εμφάνισή της στην Αθήνα. Η γυναίκα που εκατομμύρια άνθρωποι θα συνέδεαν αργότερα με τα μεγαλύτερα τραγούδια αγάπης της γαλλικής μουσικής γράφει στον Έλληνα ηθοποιό με εκπληκτική αμεσότητα. Τον αποκαλεί «Τάκη»!
Και του εξομολογείται:
«Σ’ αγαπώ όπως δεν αγάπησα ποτέ κανέναν, Τάκη, μη μου πληγώσεις την καρδιά!»
Δεν πρόκειται για μια απλή ερωτική φιλοφρόνηση. Η Πιάφ τού μιλά για το ενδεχόμενο να συναντηθούν στο Παρίσι, στην Αμερική ή στο Λονδίνο. Του γράφει ότι θέλει να βρίσκεται κοντά του και ότι πιστεύει πως θα μπορούσε να τον κάνει ευτυχισμένο. Και φτάνει μέχρι το σημείο να δηλώνει ότι είναι έτοιμη να τα εγκαταλείψει όλα γι’ αυτόν!
Η επιστολή αποκτά ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον επειδή η Πιάφ εκείνη την περίοδο είχε σχέση με τον Yves Montand, όπως κατέγραψε αργότερα το Reuters. Ο έρωτας, τουλάχιστον από την πλευρά της, φαίνεται πως ήταν πραγματικός. Από την πλευρά του Χορν, όμως, τα πράγματα ήταν διαφορετικά.
Ένας έρωτας που έμεινε στο χαρτί
Δεν υπάρχει αντίστοιχη επιστολή του Χορν που να αποδεικνύει ότι ανταποκρίθηκε στα αισθήματά της. Ο ίδιος δεν έκανε την ιστορία μέρος της δημόσιας αφήγησής του και οι πηγές διαφέρουν ως προς τις λεπτομέρειες της μεταξύ τους σχέσης. Αυτό που διαθέτουμε είναι η επιστολή της ίδιας της Πιάφ.
Και δεν σταμάτησε στην πρώτη επιστολή. Έχει σωθεί και τηλεγράφημά της προς τον Χορν, στο οποίο ζητούσε απάντηση με τρόπο που θα κρατούσε κρυφή την επικοινωνία τους.
Για δεκαετίες όλα αυτά έμοιαζαν με μία από εκείνες τις ιστορίες που κυκλοφορούν στα παρασκήνια του θεάτρου και μεγαλώνουν κάθε φορά που επαναλαμβάνονται. Μέχρι που εμφανίστηκαν τα ίδια τα τεκμήρια.
Η επιστολή εμφανίζεται ξανά στην Αθήνα
Τον Ιανουάριο του 2009, η επιστολή, το τηλεγράφημα και ακόμη και πρόγραμμα της εμφάνισης της Πιάφ στην Αθήνα βγήκαν σε δημοπρασία. Ο δημοπράτης Πέτρος Βέργος περιέγραψε τότε στο Reuters την επιστολή ως ένα κείμενο γεμάτο «πάθος και απόγνωση». Η επιστολή πουλήθηκε για 1500 ευρώ.
Και έτσι, περισσότερο από έξι δεκαετίες μετά τη συναυλία, η ιστορία της Πιάφ και του Χορν απέκτησε κάτι πολύ ισχυρότερο από έναν ωραίο αστικό μύθο: το ίδιο της το χειρόγραφο.
Λίγες εβδομάδες αργότερα θα ερχόταν το «La Vie en rose»
Υπάρχει μια όμορφη χρονική σύμπτωση στην ιστορία. Η Πιάφ βρισκόταν στην Αθήνα στις 18 Σεπτεμβρίου. Δύο ημέρες αργότερα έγραφε στον Χορν για έναν έρωτα που πίστευε ότι μπορούσε να αλλάξει τη ζωή της.
Και στις 9 Οκτωβρίου 1946, λίγες εβδομάδες αργότερα, θα ηχογραφούσε το τραγούδι που έμελλε να γίνει το απόλυτο μουσικό της σύμβολο:
«La Vie en rose».
Δεν υπάρχει κανένας λόγος να συνδέσουμε δημιουργικά το τραγούδι με τον Χορν, το «La Vie en rose» είχε γραφτεί νωρίτερα.
Η χρονική εγγύτητα, όμως, είναι εντυπωσιακή.
Ο Χορν συνάντησε την Εντίθ Πιάφ ακριβώς σε εκείνο το μικρό παράθυρο της ζωής της όπου ήταν ήδη διάσημη στη Γαλλία, αλλά δεν είχε ακόμη ηχογραφήσει το τραγούδι που θα έκανε τη φωνή της αθάνατη σε ολόκληρο τον κόσμο.
Και η μεταπολεμική Αθήνα πρόλαβε, για ένα βράδυ, να την έχει στα δικά της σοκάκια και στη σκηνή Μαρίκα Κοτοπούλη του Rex, όπου τραγουδούσε η Edith Piaf.
Ο Δημήτρης Χορν δεν έγινε τελικά ο μεγάλος έρωτας της ζωής της.
Έγινε όμως ο πρωταγωνιστής μιας μικρής, απρόσμενης ελληνικής σελίδας στη ζωή της Edith Piaf!
