Γράφει ο Παύλος Ζέρβας
Υπάρχουν τραγούδια που φτιάχτηκαν για να σε σηκώσουν από την καρέκλα. Και υπάρχουν κι εκείνα που γράφτηκαν για να σε κρατήσουν όρθιο, όταν νιώθεις ότι δεν αντέχεις άλλο. Στο δυσάρεστο κλίμα των ημερών, με τις απώλειες που μας συγκλόνισαν -των νεαρών φιλάθλων του ΠΑΟΚ στο τροχαίο στη Ρουμανία και των νεαρών γυναικών στο εργοστάσιο στα Τρίκαλα- το σημερινό άρθρο δεν θα μπορούσε να είναι «χαρούμενο».
Το “Everybody Hurts” των R.E.M. είναι από εκείνα τα τραγούδια που δεν γράφτηκαν για εντύπωση, αλλά για παρηγοριά. Κι η ιστορία του μοιάζει να κουμπώνει, δυστυχώς, με όλα όσα ζούμε…
Automatic for the People και η ανάγκη για μια καθαρή φράση
Το “Everybody Hurts” γεννήθηκε μέσα στο Automatic for the People (1992), έναν δίσκο που, χωρίς να φωνάζει, κοιτάζει κατάματα την κούραση, τη θνητότητα, το βάρος του χρόνου. Δεν είναι “μαύρος” δίσκος με τον τρόπο που είναι άλλοι. Είναι περισσότερο ένας δίσκος που μιλά χαμηλόφωνα, σαν να ξέρει ότι όταν τα πράγματα ζορίζουν, ο θόρυβος δεν βοηθά.
Το τραγούδι κυκλοφόρησε ως single το 1993 και έμελλε να γίνει το πιο «καθολικό» μήνυμα που έβγαλαν ποτέ οι R.E.M. προς τα έξω.
Σε συνέντευξή του στους Los Angeles Times (1994), ο Michael Stipe μίλησε με σπάνια ευθύτητα για τον σκοπό του τραγουδιού:
…η ιδέα ήταν να γράψουμε κάτι που να μιλά σε κάποιον που περνάει δύσκολα… ώστε αν ακούσει το τραγούδι, να μπορεί να πει “Θεέ μου, αυτός είμαι εγώ”, και να νιώσει λίγη ελπίδα ή ότι κάποιος νοιάζεται γι’ αυτόν…
Γιατί οι στίχοι είναι τόσο ευθείς
Οι R.E.M. είχαν χτίσει μεγάλο μέρος της γοητείας τους πάνω στο αινιγματικό στοιχείο. Κι όμως εδώ ο Stipe τραγουδάει καθαρά, σχεδόν σαν να κρατάει το χέρι κάποιου. Αυτή η “μονοδιάστατη” καθαρότητα δεν ήταν τυχαία.
Ο Peter Buck αποκάλυψε ότι αρχικά υπήρχε στίχος μετά το πρώτο ρεφρέν όπου ο Stipe τραγουδούσε κάτι σαν: «Everybody hurts, even the singer of this song». Και μετά το γύρισαν προς το πιο γενικό, επειδή παλιότερα ο Stipe είχε μετανιώσει για το πώς παρεξηγήθηκε η φράση «That’s me in the spotlight» στο «Losing My Religion». Δεν ήθελε εδώ να “κλειδώσει” τη σημασία του τραγουδιού, ξανά στον εαυτό του.
Με άλλα λόγια: το “Everybody Hurts” δεν ήθελε να έχει τον ίδιο “ήρωα”. Ήθελε να έχει όποιον το έχει ανάγκη.
Το βίντεο κλιπ: ένα μποτιλιάρισμα που έγινε καθρέφτης
Αν το τραγούδι είναι το χέρι στον ώμο, το video clip είναι το βλέμμα γύρω σου: η συνειδητοποίηση ότι οι άλλοι κουβαλούν πράγματα που δεν φαίνονται.
Ο σκηνοθέτης Jake Scott έχει περιγράψει πώς του “κούμπωσε” η ιδέα: άκουγε το κομμάτι κολλημένος σε μποτιλιάρισμα στο Λος Άντζελες και κατάλαβε ότι ο ρυθμός της κίνησης –«σταμάτα ξεκίνα»– είχε τον ίδιο παλμό με το τραγούδι.
Από εκεί ξεκίνησε η εικόνα: άνθρωποι παγιδευμένοι στα αυτοκίνητα, με σκέψεις που εμφανίζονται σαν υπότιτλοι, σαν να “διαβάζεις” σιωπηλά τον πόνο τους. Ο ίδιος ο Scott έχει πει ότι έβλεπε μέσα του επιρροές από το 8½ του Fellini (η κίνηση/ακινησία ως ψυχική κατάσταση) και από το Wings of Desire (η ιδέα ότι ακούς τις σκέψεις των ανθρώπων).
Έτσι, το “Everybody Hurts” απέκτησε ένα δεύτερο στρώμα: δεν είναι μόνο μήνυμα προς τον ακροατή. Είναι και υπενθύμιση ότι δεν είσαι ο μόνος που νιώθει “κολλημένος”.
«Από τη στιγμή που κυκλοφόρησε, δεν ήταν πια δικό μας»
Υπάρχουν τραγούδια που μένουν “ιδιοκτησία” του δημιουργού τους. Και υπάρχουν τραγούδια που περνούν αμέσως στο κοινό. Σε μια συνέντευξή του στον The Quietus, ο Michael Stipe το είπε σχεδόν σαν διαπίστωση:
…ακριβώς έτσι νιώθω γι’ αυτό το τραγούδι. Μόλις κυκλοφόρησε, έπαψε να είναι δικό μας, ανήκε πια σ’ αυτούς που το είχαν ανάγκη…
Αυτό εξηγεί πολλά. Εξηγεί γιατί το “Everybody Hurts” χρησιμοποιήθηκε ξανά και ξανά ως τραγούδι παρηγοριάς, γιατί έγινε “σημείο αναφοράς” για ανθρώπους που έψαχναν μια φράση να κρατηθούν, γιατί μερικές φορές ένα τραγούδι ξεπερνά την εποχή του και γίνεται εργαλείο επιβίωσης.
Το “Everybody Hurts” δεν είναι τεχνικά το πιο περίπλοκο τραγούδι των R.E.M. Δεν είναι καν το πιο “ιδιοφυές”. Είναι όμως από τα πιο χρήσιμα. Και αυτό είναι τεράστια υπόθεση.
Γιατί δεν μιλά για τον πόνο σαν να είναι κάτι σπάνιο. Μιλά σαν να είναι κάτι κοινό. Κι έτσι, χωρίς να το φωνάζει, σου δίνει το πιο δύσκολο δώρο: την αίσθηση ότι, ναι, συμβαίνει και στους άλλους. Και ότι αξίζει να μείνεις εδώ, έστω για λίγο ακόμα…
Οι στίχοι
| When your day is long And the night, the night is yours alone When you’re sure you’ve had enough Of this life, well hang on |
Όταν η μέρα σου μοιάζει ατελείωτη και η νύχτα, η νύχτα είναι δική σου και είσαι μόνος όταν είσαι σίγουρος πως έχεις φτάσει στα όριά σου με αυτή τη ζωή, κράτα γερά |
| Don’t let yourself go ‘Cause everybody cries Everybody hurts sometimes |
Μην αφήσεις τον εαυτό σου να χαθεί γιατί όλοι κλαίνε όλοι πονάνε κάποιες φορές |
| Sometimes everything is wrong Now it’s time to sing along |
Μερικές φορές όλα είναι λάθος τώρα είναι ώρα να τραγουδήσουμε μαζί |
| When your day is night alone (hold on, hold on) If you feel like letting go (hold on) If you think you’ve had too much Of this life, well hang on |
Όταν η μέρα σου γίνεται μοναχική νύχτα (κράτα γερά, κράτα γερά) αν νιώθεις πως θέλεις να τα παρατήσεις (κράτα γερά) αν νομίζεις πως δεν αντέχεις άλλο με αυτή τη ζωή, κράτα γερά |
| ‘Cause everybody hurts Take comfort in your friends Everybody hurts |
Γιατί όλοι πονάνε βρες παρηγοριά στους φίλους σου όλοι πονάνε |
| Don’t throw your hand, oh no Don’t throw your hand If you feel like you’re alone No, no, no, you are not alone |
Μην τα παρατάς, όχι μην τα παρατάς αν νιώθεις πως είσαι μόνος όχι, όχι, όχι, δεν είσαι μόνος |
| If you’re on your own in this life The days and nights are long When you think you’ve had too much Of this life to hang on |
Αν είσαι μόνος σ’ αυτή τη ζωή οι μέρες και οι νύχτες είναι μεγάλες όταν νομίζεις πως δεν αντέχεις άλλο από αυτή τη ζωή… κράτα γερά |
| Well, everybody hurts sometimes Everybody cries Everybody hurts, sometimes |
Ναι, όλοι πονάνε κάποιες φορές όλοι κλαίνε όλοι πονάνε, κάποιες φορές |
| And everybody hurts sometimes So hold on, hold on Hold on, hold on, hold on Hold on, hold on, hold on Everybody hurts |
Και όλοι πονάνε κάποιες φορές γι’ αυτό κράτα γερά, κράτα γερά κράτα γερά, κράτα γερά, κράτα γερά κράτα γερά, κράτα γερά, κράτα γερά όλοι πονάνε |
Θέλεις να μαθαίνεις για περισσότερες ιστορίες πίσω από γνωστά τραγούδια? Γράψου στο Newsletter παρακάτω για να σε ενημερώνουμε άμεσα και μπες στη στήλη με τα “Αφιερώματα” μας…
