Γράφει ο Παύλος Ζέρβας
Υπάρχουν χώρες που εξάγουν μουσική βιομηχανία. Και υπάρχουν χώρες που εξάγουν συναίσθημα. Η Πορτογαλία ανήκει ξεκάθαρα στη δεύτερη κατηγορία. Από τα στενά της Λισαβόνας μέχρι τις σύγχρονες σκηνές της πορτογαλικής ποπ και indie σκηνής, η μουσική της χώρας κουβαλά μια ιδιαίτερη έννοια που δύσκολα μεταφράζεται: τη saudade, ένα μείγμα νοσταλγίας, λαχτάρας και μελαγχολίας που διαπερνά σχεδόν κάθε της ήχο.
Στην Πορτογαλία, η μουσική δεν είναι απλώς διασκέδαση. Είναι τρόπος αφήγησης ζωής.
Η ψυχή της Πορτογαλίας λέγεται fado
Αν υπάρχει ένα είδος που συνοψίζει την πορτογαλική ταυτότητα, αυτό είναι το fado. Γεννημένο τον 19ο αιώνα στις φτωχογειτονιές της Λισαβόνας, τραγουδά για έρωτες που χάθηκαν, για ναυτικούς που δεν γύρισαν, για ζωές που άλλαξαν χωρίς προειδοποίηση.
Η μεγάλη μορφή που το έκανε παγκόσμιο ήταν η Amália Rodrigues, η φωνή που ουσιαστικά μετέτρεψε το fado σε εθνικό σύμβολο. Από εκεί και πέρα, νέες γενιές καλλιτεχνών κράτησαν το είδος ζωντανό και το οδήγησαν στη σύγχρονη εποχή. Από τη διεθνώς επιδραστική Dulce Pontes, που συνέδεσε την πορτογαλική μουσική παράδοση με έναν πιο κινηματογραφικό και παγκόσμιο ήχο, μέχρι τις Mariza, Ana Moura και Cristina Branco, οι οποίες κατάφεραν να φέρουν το παραδοσιακό ύφος σε σύγχρονες παραγωγές χωρίς να χαθεί η αυθεντικότητά του.
Το fado δεν είναι απλώς μουσικό είδος. Είναι συναισθηματική γλώσσα.
Πέρα από το fado: μια ποπ σκηνή που ζει και εξελίσσεται
Για όσους νομίζουν ότι η πορτογαλική μουσική σταματά στο fado, η πραγματικότητα είναι πολύ διαφορετική. Η χώρα διαθέτει μια ζωντανή mainstream σκηνή που κινείται ανάμεσα σε ποπ, ροκ και urban ήχους.
Καλλιτέχνες όπως ο Diogo Piçarra, η Bárbara Tinoco ή οι Xutos & Pontapés δείχνουν ότι το κοινό της Πορτογαλίας ακολουθεί πιστά τη δική του εγχώρια μουσική, δημιουργώντας μια δυνατή εσωτερική αγορά. Οι επιτυχίες μπορεί να μη γίνονται πάντα διεθνείς, όμως εντός χώρας αποτελούν πραγματικά φαινόμενα.
Η εγχώρια σκηνή της Πορτογαλίας, δεν προσπαθεί να αντιγράψει την αγγλοσαξονική. Διατηρεί τη δική της ταυτότητα.
Η σύγχρονη Λισαβόνα και η indie πλευρά της χώρας
Τα τελευταία χρόνια, η Λισαβόνα έχει εξελιχθεί σε μικρό αλλά δυναμικό ευρωπαϊκό μουσικό hub. Indie pop, alternative rock και ηλεκτρονική σκηνή ανθίζουν σε μικρά venues και φεστιβάλ, δημιουργώντας ένα νέο κύμα καλλιτεχνών που απευθύνεται και στο διεθνές κοινό.
Ονόματα όπως οι Capitão Fausto ή οι The Gift αντιπροσωπεύουν αυτή τη νέα εποχή. Μουσική με ευρωπαϊκό αέρα, αλλά με πορτογαλική αισθητική στον πυρήνα της.
Είναι η πλευρά της χώρας που δεν φαίνεται πάντα προς τα έξω, αλλά καθορίζει τη σύγχρονη αισθητική της.
Η μουσική της Λισαβόνας και του Πόρτο: δύο διαφορετικοί παλμοί
Αν η πορτογαλική μουσική είχε δύο καρδιές, αυτές θα χτυπούσαν στη Λισαβόνα και στο Πόρτο.
Η πρωτεύουσα είναι ιστορικά το σπίτι του fado, με τα μικρά μαγαζιά της Alfama και της Mouraria να κρατούν ζωντανή την παραδοσιακή έκφραση της saudade, ενώ παράλληλα συγκεντρώνει και τη μεγαλύτερη διεθνή και εμπορική σκηνή της χώρας.
Το Πόρτο, από την άλλη, έχει πιο εναλλακτικό και ανεξάρτητο χαρακτήρα: λιγότερο τουριστικό, με έντονη παρουσία indie συγκροτημάτων, rock σκηνής και μικρών μουσικών χώρων που λειτουργούν ως φυτώρια νέων καλλιτεχνών.
Μαζί, οι δύο πόλεις σχηματίζουν το σύγχρονο μουσικό τοπίο της Πορτογαλίας, τη Λισαβόνα ως πολιτισμική βιτρίνα και το Πόρτο ως δημιουργικό εργαστήριο…
Οι αγαπημένοι και στη χώρα μας — Madredeus
Παραδοσιακές ρίζες και παγκόσμιες επιρροές
Η ιστορία της Πορτογαλίας ως ναυτικής δύναμης άφησε έντονο αποτύπωμα και στη μουσική της. Από τις αφρικανικές ρυθμικές επιρροές μέχρι τους βραζιλιάνικους ήχους, το πορτογαλικό μουσικό τοπίο είναι γεμάτο διασταυρώσεις πολιτισμών.
Είδη όπως το folk της ενδοχώρας, αλλά και τα lusophone μουσικά ρεύματα από πρώην αποικίες, δημιούργησαν ένα μωσαϊκό ήχων που κάνει τη χώρα μοναδική στην Ευρώπη: παραδοσιακή, αλλά ταυτόχρονα πολυπολιτισμική.
12 τραγούδια-κλειδιά για να μπεις στη μουσική φιλοσοφία της χώρας
1. Amália Rodrigues — Uma Casa Portuguesa
2. Mariza — Ó Gente da Minha Terra
3. Ana Moura — Desfado
4. Carlos do Carmo — Lisboa Menina e Moça
5. Xutos & Pontapés — A Minha Casinha
6. The Gift — Primavera
7. Capitão Fausto — Teresa
8. Diogo Piçarra — Monarquia
9. Bárbara Tinoco — Antes Dela Dizer Que Sim
10. Madredeus — O Pastor
11. Dulce Pontes — Canção do Mar
12. Sara Tavares — Bom Feeling
Το μουσικό ταξίδι συνεχίζεται την επόμενη Κυριακή, με μια νέα χώρα και τους δικούς της ήχους.
👉 Δείτε όλα τα αφιερώματα της σειράς «Οι μουσικές του πλανήτη»
Κάθε Κυριακή ταξιδεύουμε μουσικά σε μια διαφορετική χώρα και ανακαλύπτουμε την ιστορία και τους ήχους της. Αν θέλετε να μη χάνετε κανένα από αυτά τα μουσικά ταξίδια, γραφτείτε παρακάτω στη σελίδα, στο newsletter του MusicCorner για να λαμβάνετε πρώτοι τα νέα άρθρα…
