Γράφει ο Παύλος Ζέρβας
Το “Zombie” δεν ήταν απλώς ένα ακόμη single των Cranberries. Ήταν μια πολιτική δήλωση, ένα ξέσπασμα οργής και ταυτόχρονα ένα τραγούδι που άλλαξε οριστικά την πορεία της μπάντας. Κυκλοφόρησε το 1994 μέσα από το δεύτερο άλμπουμ τους, No Need to Argue, και έφερε έναν ήχο πολύ πιο βαρύ, σχεδόν ωμό, σε σχέση με τη μελωδική, αιθέρια ταυτότητα που είχαν συστήσει στο κοινό με το ντεμπούτο τους.
Το “Zombie” είναι, πάνω απ’ όλα, ένα αντιπολεμικό και ενάντια στη βία τραγούδι. Δεν γράφτηκε για να προκαλέσει, ούτε για να διχάσει. Γράφτηκε ως αντίδραση σε μια συγκεκριμένη τραγωδία και ως κραυγή ενάντια σε έναν κύκλο βίας που διαρκούσε δεκαετίες.
Τα γεγονότα που το γέννησαν
Τον Μάρτιο του 1993, δύο βομβιστικές επιθέσεις του IRA στο Warrington της Αγγλίας στοίχισαν τη ζωή σε δύο παιδιά, τον 3χρονο Jonathan Ball και τον 12χρονο Tim Parry. Η επίθεση προκάλεσε σοκ τόσο στη Βρετανία όσο και στην Ιρλανδία.
Η Dolores O’Riordan, βλέποντας από κοντά το κλίμα οργής και πένθους κατά τη διάρκεια περιοδείας στο Ηνωμένο Βασίλειο, ένιωσε βαθιά ταραγμένη. Αν και Ιρλανδή, δεν ένιωθε ότι αυτός ο κύκλος αίματος την εκπροσωπούσε. Το “Zombie” ήταν η προσωπική της απάντηση.
…ήμουν πολύ θυμωμένη για τη βομβιστική επίθεση στο Warrington. Ήμουν πολύ θυμωμένη που σκοτώνονταν παιδιά. Γι’ αυτό έγραψα το “Zombie”…
Ο στίχος “It’s the same old theme since 1916” αναφέρεται ευθέως στην Εξέγερση του Πάσχα του 1916, την απαρχή ενός αιματηρού ιστορικού νήματος που οδήγησε στα «Troubles» της Βόρειας Ιρλανδίας. Το τραγούδι δεν στοχοποιεί έναν λαό. Στοχοποιεί έναν κύκλο βίας που φαινόταν να μην τελειώνει ποτέ.
Η εξέγερση του Πάσχα του 1916
Η Εξέγερση του Πάσχα του 1916 ήταν μια ένοπλη επανάσταση Ιρλανδών εθνικιστών εναντίον της βρετανικής κυριαρχίας στην Ιρλανδία. Ξεκίνησε τη Δευτέρα του Πάσχα, 24 Απριλίου 1916, στο Δουβλίνο και διήρκεσε έξι ημέρες.
Οι επαναστάτες ήθελαν την πλήρη ανεξαρτησία της Ιρλανδίας από το Ηνωμένο Βασίλειο. Εκείνη την εποχή η Ιρλανδία ήταν τμήμα της Βρετανικής Αυτοκρατορίας και, παρότι υπήρχαν πολιτικές διαπραγματεύσεις για μεγαλύτερη αυτονομία, πολλοί θεωρούσαν ότι η μόνη λύση ήταν η ένοπλη εξέγερση.
Οι Βρετανοί αντέδρασαν με στρατιωτική ισχύ. Το κέντρο του Δουβλίνου βομβαρδίστηκε, ξέσπασαν μάχες στους δρόμους και μέσα σε λίγες ημέρες η εξέγερση καταπνίγηκε. Περίπου 450 άνθρωποι σκοτώθηκαν, πολλοί από αυτούς άμαχοι.
Αρχικά, μεγάλο μέρος του πληθυσμού δεν υποστήριξε την εξέγερση. Όμως όταν οι Βρετανοί εκτέλεσαν τους ηγέτες της, μεταξύ τους τον Patrick Pearse και τον James Connolly, η κοινή γνώμη στράφηκε υπέρ τους.
Οι εκτελέσεις μεταμόρφωσαν μια αποτυχημένη στρατιωτικά εξέγερση σε σύμβολο εθνικής αυτοθυσίας.
Η Εξέγερση του 1916 οδήγησε στον Πόλεμο της Ιρλανδικής Ανεξαρτησίας (1919–1921) και στη δημιουργία τελικά του Ιρλανδικού Ελεύθερου Κράτους. Η Βόρεια Ιρλανδία όμως παρέμεινε μέλος του Ηνωμένου Βασίλειου.
Η ανεξαρτητοποίηση της Ιρλανδίας
Το 1921, η Ιρλανδία χωρίστηκε. Το μεγαλύτερο μέρος της έγινε ανεξάρτητο κράτος. Έξι βόρειες κομητείες όμως παρέμειναν στο Ηνωμένο Βασίλειο, δημιουργώντας τη Βόρεια Ιρλανδία. Οι Καθολικοί της Βόρειας Ιρλανδίας για δεκαετίες ένιωθαν πολιτικά και κοινωνικά αποκλεισμένοι (διακρίσεις σε δουλειές, στέγαση, πολιτική εκπροσώπηση).
Τι ήταν τα “Troubles”
Τα “The Troubles” ήταν μια μακροχρόνια, βίαιη σύγκρουση στη Βόρεια Ιρλανδία, που διήρκεσε περίπου από τα τέλη της δεκαετίας του 1960 έως το 1998.
Δεν ήταν τυπικός πόλεμος με δύο κράτη απέναντι. Ήταν μια εθνοπολιτική και θρησκευτική σύγκρουση με τρομοκρατικές επιθέσεις, παραστρατιωτικές οργανώσεις, στρατιωτική παρουσία και χιλιάδες θύματα.
Υπήρχαν δύο βασικά στρατόπεδα:
Οι Εθνικιστές / Ρεπουμπλικάνοι
(κυρίως Καθολικοί)
Ήθελαν η Βόρεια Ιρλανδία να φύγει από το Ηνωμένο Βασίλειο και να ενωθεί με τη Δημοκρατία της Ιρλανδίας. Η πιο γνωστή παραστρατιωτική οργάνωση ήταν ο IRA (Irish Republican Army).
Οι Ενωτικοί / Loyalists
(κυρίως Προτεστάντες)
Ήθελαν να παραμείνει η Βόρεια Ιρλανδία μέρος του Ηνωμένου Βασιλείου.
Είχαν και αυτοί παραστρατιωτικές οργανώσεις.
Στο κέντρο βρισκόταν το βρετανικό κράτος και ο βρετανικός στρατός.
Στα τέλη της δεκαετίας του ’60 ξέσπασαν διαδηλώσεις για πολιτικά δικαιώματα. Η βία κλιμακώθηκε. Ξεκίνησαν βομβιστικές επιθέσεις, ένοπλες συγκρούσεις, δολοφονίες.
Περίπου 3.500 άνθρωποι σκοτώθηκαν και δεκάδες χιλιάδες τραυματίστηκαν.
Ένα από τα πιο γνωστά γεγονότα ήταν η Bloody Sunday το 1972, όταν Βρετανοί στρατιώτες πυροβόλησαν άοπλους διαδηλωτές στο Derry.
Το κλίμα της εποχής
Στις αρχές των ’90s, η σύγκρουση στη Βόρεια Ιρλανδία δεν ήταν παρελθόν, ήταν παρόν. Παρά τις πολιτικές διαβουλεύσεις που θα οδηγούσαν αργότερα στη Συμφωνία της Μεγάλης Παρασκευής (1998), η καθημερινότητα ακόμη σημαδευόταν από εκρήξεις, στρατιωτική παρουσία και φόβο.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, ένα ιρλανδικό συγκρότημα που καταδίκαζε ανοιχτά τη βία ρίσκαρε. Οι Cranberries δεν υιοθέτησαν εθνικιστική ρητορική. Αντίθετα, πήραν απόσταση. Το “In your head, they are fighting” μιλά για μια κοινωνία παγιδευμένη σε μια ιδεολογική εμμονή. Το “zombie” είναι μεταφορά για ανθρώπους που συνεχίζουν μηχανικά έναν πόλεμο χωρίς να αναρωτιούνται γιατί.
Η Συμφωνία της Μεγάλης Παρασκευής
Η σύγκρουση ουσιαστικά έληξε με τη Good Friday Agreement (Συμφωνία της Μεγάλης Παρασκευής) το 1998, που έφερε πολιτική συμφωνία και σταδιακή αποστράτευση των οργανώσεων. Δεν εξαφανίστηκαν όλα τα προβλήματα, αλλά σταμάτησε ο οργανωμένος κύκλος τρομοκρατίας.
Ηχητική στροφή και ρίσκο
Επιστρέφοντας στα δικά μας, στη μουσική, μέχρι τότε, οι Cranberries ήταν γνωστοί για τον λυρικό, σχεδόν ρομαντικό τους ήχο. Το “Zombie” έφερε παραμορφωμένες κιθάρες, έντονο distortion και μια επιθετική ερμηνεία που θύμιζε περισσότερο alternative rock της εποχής παρά dream pop.
Η O’Riordan είχε δηλώσει ότι ήθελε το τραγούδι να είναι «θυμωμένο». Να μην είναι όμορφο. Να πονάει. Και αυτό ακριβώς πέτυχε.
Οι Cranberries δεν προσπάθησαν να δώσουν λύσεις. Προσπάθησαν να πουν καθαρά ότι η βία δεν εκπροσωπεί όλους τους Ιρλανδούς. Να διαχωρίσουν τη θέση τους από τις ένοπλες οργανώσεις. Να εκφράσουν την αγανάκτηση μιας γενιάς που είχε κουραστεί να μεγαλώνει με εκρήξεις και πολιτικό μίσος.
Το “Zombie” ήταν, ουσιαστικά, μια δημόσια τοποθέτηση: Δεν πολεμάμε στο όνομά σας. Δεν τραγουδάμε για να δοξάσουμε. Τραγουδάμε για να σταματήσει ο κύκλος βίας.
Το ότι ένα ιρλανδικό συγκρότημα πήρε δημόσια θέση κατά της βίας του IRA ήταν αδιανόητο εκείνη την εποχή.
Το video clip που έγραψε ιστορία
Το video του τραγουδιού, σε σκηνοθεσία του Samuel Bayer, ενίσχυσε ακόμη περισσότερο το μήνυμα. Η O’Riordan εμφανίζεται βαμμένη χρυσή, μπροστά σε έναν σταυρό, ενώ παράλληλα προβάλλονται ασπρόμαυρες εικόνες από παιδιά και στρατιώτες στη Βόρεια Ιρλανδία.
Η εικόνα ήταν δυνατή, σχεδόν σοκαριστική για τα δεδομένα των 90s και φυσικά το MTV το έπαιξε ασταμάτητα.
Το video clip οδεύει προς τα 2 δισεκατομμύρια προβολές στο YouTube! Είναι ένα από τα ελάχιστα τραγούδια των ’90s που έχουν καταφέρει κάτι τέτοιο.
Το “Zombie” έγινε ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα τραγούδια της δεκαετίας του ’90. Ανέβηκε ψηλά στα charts παγκοσμίως και εξελίχθηκε στο πιο εμβληματικό κομμάτι της μπάντας. Με τα χρόνια, απέκτησε σχεδόν χαρακτήρα αντιπολεμικού ύμνου.
Μετά τον θάνατο της Dolores O’Riordan το 2018, το τραγούδι απέκτησε ακόμη μεγαλύτερη συναισθηματική φόρτιση. Κάθε ζωντανή του εκτέλεση μετατράπηκε σε φόρο τιμής. Και κάθε φορά που ακούγεται το χαρακτηριστικό “Hey, hey, hey…”, θυμίζει ότι γράφτηκε από μια πραγματική πληγή, όχι από ανάγκη για ραδιοφωνικό airplay.
Το “Zombie” παραμένει ένα τραγούδι διαμαρτυρίας που δεν γερνά. Γιατί δυστυχώς, ο κύκλος που περιγράφει δεν έχει σταματήσει ποτέ.
Οι στίχοι
| Another head hangs lowly Child is slowly taken And the violence caused such silence Who are we mistaken? |
Ένα ακόμη κεφάλι σκύβει χαμηλά Ένα παιδί χάνεται αργά Και η βία προκάλεσε τέτοια σιωπή Ποιοι κάναμε λάθος; |
| But you see, it’s not me, it’s not my family In your head, in your head, they are fighting With their tanks and their bombs, and their bombs, and their guns In your head, in your head, they are crying |
Μα βλέπεις, δεν είμαι εγώ, δεν είναι η οικογένειά μου Στο μυαλό σου, στο μυαλό σου, πολεμούν Με τα τανκς τους και τις βόμβες τους, και τις βόμβες τους και τα όπλα τους Στο μυαλό σου, στο μυαλό σου, κλαίνε |
| In your head, in your head Zombie, zombie, zombie What’s in your head? In your head? Zombie, zombie, zombie, oh |
Στο μυαλό σου, στο μυαλό σου Ζόμπι, ζόμπι, ζόμπι Τι υπάρχει στο μυαλό σου; Στο μυαλό σου; Ζόμπι, ζόμπι, ζόμπι, ω |
| Another mother’s breaking Heart is taking over When the violence causes silence We must be mistaken |
Μια ακόμη μάνα λυγίζει Η καρδιά παίρνει τον έλεγχο Όταν η βία προκαλεί σιωπή Κάτι κάνουμε λάθος |
| It’s the same old theme since 1916 In your head, in your head, they’re still fighting With their tanks and their bombs, and their bombs, and their guns In your head, in your head, they are dying |
Η ίδια παλιά ιστορία από το 1916 Στο μυαλό σου, στο μυαλό σου ακόμα πολεμάνε, Με τα τανκς τους και τις βόμβες τους Και τις βόμβες τους και τα όπλα τους Στο μυαλό σου, στο μυαλό σου πεθαίνουν.. |
| In your head, in your head Zombie, zombie, zombie What’s in your head? In your head? Zombie, zombie, zombie |
Στο μυαλό σου, στο μυαλό σου Ζόμπι, ζόμπι, ζόμπι Τι υπάρχει στο μυαλό σου; Στο μυαλό σου; Ζόμπι, ζόμπι, ζόμπι, ω |
Κάθε Τετάρτη στο MusicCorner.gr και μια νέα ιστορία πίσω από ένα φημισμένο τραγούδι… Stay tuned…
Θέλεις να μαθαίνεις για περισσότερες ιστορίες πίσω από γνωστά τραγούδια? Γράψου στο Newsletter παρακάτω για να σε ενημερώνουμε άμεσα και μπες στη στήλη με τα “Αφιερώματα” μας…
