The story behind the: «Maneater» των Hall & Oates… Η μοιραία γυναίκα που στην πραγματικότητα ήταν… η Νέα Υόρκη!

Γράφει ο Παύλος Ζέρβας

Το “Maneater” ακούγεται σαν ένα από τα πιο χαρακτηριστικά pop τραγούδια των 80s. Έχει εκείνο το αργό, σχεδόν απειλητικό μπάσο που μπαίνει από την πρώτη στιγμή, τη φωνή του Daryl Hall να κινείται με ψυχρή αυτοπεποίθηση, ένα ρεφρέν που κολλάει αμέσως και ένα σαξόφωνο που δίνει στο τραγούδι νυχτερινή, αστική λάμψη.

Στην πρώτη ακρόαση, μοιάζει με ιστορία για μια επικίνδυνη γυναίκα. Μια γυναίκα που κυκλοφορεί τη νύχτα, ξέρει τη δύναμή της, παίζει με την επιθυμία των άλλων και αφήνει πίσω της άντρες που νόμιζαν ότι είχαν τον έλεγχο.

Κι όμως, το “Maneater” δεν είναι τόσο απλό.

Πίσω από τη φιγούρα της μοιραίας γυναίκας κρύβεται μια ολόκληρη πόλη. Η Νέα Υόρκη των αρχών της δεκαετίας του ’80. Μια πόλη άγρια, γοητευτική, επικίνδυνη, γεμάτη χρήμα, φιλοδοξία, νυχτερινή ζωή, απληστία και ανθρώπους που κυνηγούσαν την επιτυχία σαν να μην υπήρχε αύριο.

Το τραγούδι δεν μιλά μόνο για κάποιον που παρασύρεται από μια γυναίκα. Μιλά για έναν κόσμο που σε τραβάει με τη λάμψη του, σε κάνει να πιστεύεις ότι κάτι μπορείς να πάρεις δωρεάν και μετά σου δείχνει το πραγματικό κόστος.

Οι Hall & Oates στην απόλυτη στιγμή τους

Στις αρχές της δεκαετίας του ’80, οι Daryl Hall & John Oates είχαν ήδη περάσει από πολλά στάδια. Ξεκίνησαν από τη soul και τη folk πλευρά της Φιλαδέλφειας, έζησαν τη Νέα Υόρκη των 70s, πέρασαν από πιο πειραματικές φάσεις και σταδιακά βρήκαν έναν ήχο που τους έκανε σχεδόν ασταμάτητους.

Δεν ήταν απλώς ένα pop δίδυμο. Ήταν δύο δημιουργοί που ήξεραν να φτιάχνουν τραγούδια με τεράστιο ραδιοφωνικό ένστικτο, χωρίς να χάνουν την αίσθηση της soul, του ρυθμού και της αστικής παρατήρησης. Η μουσική τους μπορούσε να είναι ευχάριστη στην επιφάνεια, αλλά συχνά έκρυβε πιο αιχμηρές ιδέες από όσο φαινόταν.

Μετά τα “Kiss on My List”, “Private Eyes” και “I Can’t Go for That”, οι Hall & Oates βρίσκονταν στην εμπορική τους κορύφωση. Το 1982 κυκλοφόρησαν το άλμπουμ H2O, έναν δίσκο γυαλισμένο, σύγχρονο, γεμάτο 80s παραγωγή, αλλά πάντα με τη soul καρδιά τους να χτυπά από κάτω.

Το “Maneater” ήταν το τραγούδι που άνοιξε αυτή την εποχή με τον πιο επιβλητικό τρόπο. Κυκλοφόρησε ως single το 1982, ανέβηκε στο Νο1 του Billboard Hot 100 στις 18 Δεκεμβρίου εκείνης της χρονιάς και έμεινε εκεί για τέσσερις εβδομάδες, περισσότερο από κάθε άλλο Νο1 single τους.

Ένα τραγούδι που ξεκίνησε τελείως διαφορετικά

Η αρχική ιδέα του “Maneater” δεν είχε τη μορφή που γνωρίζουμε σήμερα. Ο John Oates είχε ήδη ένα πρώτο προσχέδιο του τραγουδιού και το δούλευε μαζί με τον Edgar Winter. Εκείνη η πρώιμη εκδοχή είχε περισσότερο reggae αίσθηση.

Όταν ο Daryl Hall άκουσε την ιδέα, κατάλαβε ότι οι συγχορδίες είχαν ενδιαφέρον, αλλά ένιωσε πως το τραγούδι χρειαζόταν άλλο σώμα. Έτσι άλλαξε το groove και το έφερε πιο κοντά σε μια Motown λογική. Όχι ως νοσταλγική αναπαράσταση των 60s, αλλά σαν μια σκοτεινή, μηχανική, 80s εκδοχή εκείνης της παλιάς soul κίνησης.

Αυτή η αλλαγή ήταν καθοριστική. Το “Maneater” δεν θα ήταν το ίδιο αν είχε μείνει στο αρχικό του reggae ένστικτο. Το τραγούδι χρειαζόταν εκείνη την αίσθηση του αργού κυνηγού. Κάτι που δεν τρέχει, δεν βιάζεται, αλλά ξέρει ότι θα σε φτάσει.

Σημαντικό ρόλο είχε και η Sara Allen, σύντροφος τότε του Daryl Hall και συχνή συνεργάτιδα του διδύμου στους στίχους. Σύμφωνα με την αφήγηση του Hall, εκείνη ήταν που πρότεινε να κοπεί ένα περιττό γύρισμα στο ρεφρέν και να μείνει η φράση πιο απότομη, πιο κοφτή, πιο αποτελεσματική. Ο Hall στην αρχή διαφώνησε, αλλά μετά κατάλαβε ότι είχε δίκιο. Όπως είπε ο ίδιος, αυτό «έκανε όλη τη διαφορά» στο τραγούδι.

Η γυναίκα που δεν ήταν μόνο γυναίκα

Η εικόνα του τραγουδιού είναι ξεκάθαρη: μια γυναίκα βγαίνει τη νύχτα, παρατηρεί, υπολογίζει, ξέρει πότε να πλησιάσει και πότε να απομακρυνθεί. Ο άντρας απέναντί της νομίζει ότι έχει μια ευκαιρία. Στην πραγματικότητα, βρίσκεται ήδη μέσα στο παιχνίδι της.

Αυτό το επίπεδο υπάρχει και λειτουργεί άψογα. Γι’ αυτό άλλωστε το τραγούδι έγινε τόσο άμεσο. Ο ακροατής καταλαβαίνει αμέσως την ιστορία. Δεν χρειάζεται επεξήγηση. Υπάρχει μια απειλή, υπάρχει μια γοητεία, υπάρχει μια προειδοποίηση.

Όμως ο John Oates έχει εξηγήσει ότι το “Maneater” δεν γράφτηκε πραγματικά για μια γυναίκα. Η γυναικεία φιγούρα ήταν ο τρόπος να γίνει πιο προσωπική και πιο κατανοητή μια ευρύτερη ιδέα. Στην πραγματικότητα, πίσω από αυτή την εικόνα βρισκόταν η Νέα Υόρκη των 80s, η απληστία, το χρήμα και η κυνική πλευρά της επιτυχίας. Όπως το είχε πει ο ίδιος:

…το τραγούδι δεν είναι για ένα κορίτσι, είναι για τη Νέα Υόρκη…

Αυτό αλλάζει τελείως τον τρόπο που ακούς το κομμάτι.

Η “maneater” δεν είναι μόνο μια γυναίκα που καταστρέφει άντρες. Είναι μια πόλη που καταπίνει ανθρώπους. Είναι η νύχτα, το χρήμα, η εικόνα, η φιλοδοξία, η ψευδαίσθηση ότι μπορείς να πάρεις κάτι χωρίς να πληρώσεις τίμημα.

Η Νέα Υόρκη ως θηρίο

Για να καταλάβει κανείς το “Maneater”, πρέπει να σκεφτεί τη Νέα Υόρκη όχι όπως φαίνεται σήμερα σε καρτ ποστάλ, αλλά όπως τη ζούσαν οι Hall & Oates εκείνη την εποχή.

Ο John Oates έχει περιγράψει τη Νέα Υόρκη των 70s και των αρχών των 80s ως μια πόλη με τρομερή ενέργεια, αλλά και σκληρότητα. Οι δυο τους είχαν εγκατασταθεί εκεί από τα χρόνια που υπέγραψαν στην Atlantic και έζησαν από κοντά το downtown περιβάλλον, τα clubs, τη σκηνή του Greenwich Village, την αίσθηση μιας πόλης που άλλαζε συνεχώς και δεν συγχωρούσε εύκολα. Σε μεταγενέστερη αφήγησή του, ο Oates μίλησε για μια πόλη βρώμικη, χαοτική, επικίνδυνη, αλλά ταυτόχρονα δημιουργικά συναρπαστική.

Αυτή η διπλή αίσθηση υπάρχει στο “Maneater”. Το τραγούδι δεν παρουσιάζει τον κίνδυνο σαν κάτι αποκρουστικό. Τον παρουσιάζει σαν κάτι ελκυστικό.

Αυτό είναι και το πιο ύπουλο σημείο του. Η απειλή δεν έρχεται με ουρλιαχτά. Έρχεται με στυλ. Με όμορφη παραγωγή. Με groove. Με φωνητικά που μοιάζουν ψύχραιμα. Με σαξόφωνο που φωτίζει τη νύχτα σαν νέον.

Η Νέα Υόρκη του τραγουδιού δεν σε κυνηγά. Σε κάνει να την ακολουθήσεις μόνος σου…

Οι στίχοι: αποπλάνηση, χρήμα και λάθος βεβαιότητα

Οι στίχοι του “Maneater” είναι χτισμένοι σαν προειδοποίηση. Ο αφηγητής βλέπει αυτό που ο άλλος δεν βλέπει. Ξέρει ότι η γυναίκα δεν είναι αθώα, ξέρει ότι το βλέμμα της είναι αλλού, ξέρει ότι όποιος πιστέψει πως ελέγχει την κατάσταση έχει ήδη χάσει.

Το πιο ενδιαφέρον όμως είναι ότι οι στίχοι δεν μιλούν μόνο για σεξουαλική γοητεία. Μιλούν για συναλλαγή. Για χρήμα. Για την ψευδαίσθηση του «δωρεάν». Για εκείνη τη στιγμή που κάποιος νομίζει ότι παίρνει κάτι χωρίς κόστος, ενώ στην πραγματικότητα το τίμημα έχει ήδη αρχίσει να γράφεται.

Η φράση του τραγουδιού γύρω από το χρήμα είναι ίσως το κλειδί του νοήματος. Αν κάποιος μπει σε αυτό το παιχνίδι για αγάπη, δεν θα πάει μακριά. Εδώ δεν υπάρχουν αθώες προθέσεις. Υπάρχουν συμφέροντα, επιθυμίες, επιφάνειες και λάθος υπολογισμοί.

Αυτό κάνει το “Maneater” πιο δυνατό από ένα απλό τραγούδι για μια «επικίνδυνη γυναίκα». Η γυναίκα είναι σύμβολο. Είναι η προσωποποίηση ενός κόσμου όπου όλα φαίνονται λαμπερά, αλλά τίποτα δεν είναι αθώο.

Ο ήχος που κάνει την προειδοποίηση εθιστική

Το “Maneater” δεν θα είχε την ίδια δύναμη χωρίς τον ήχο του. Το μπάσο του Tom “T-Bone” Wolk είναι από τα πιο αναγνωρίσιμα στοιχεία του τραγουδιού. Χτίζει μια κυκλική, επίμονη κίνηση που μοιάζει σαν βήμα μέσα στη νύχτα.

Πάνω σε αυτό, η παραγωγή αφήνει χώρο. Δεν γεμίζει τα πάντα. Τα πλήκτρα, τα τύμπανα, οι κιθάρες και το σαξόφωνο λειτουργούν με οικονομία. Το τραγούδι δεν σε χτυπά στο κεφάλι. Σε “τυλίγει”.

Το σαξόφωνο του Charles DeChant είναι καθοριστικό. Δεν είναι απλώς ένα solo για να υπάρχει. Είναι μέρος της αστικής εικόνας του τραγουδιού. Σαν ήχος που βγαίνει από κάποιο υπόγειο club, από έναν δρόμο με φώτα, από μια πόλη που γυαλίζει αλλά δεν είναι ασφαλής.

Και στη μέση όλων βρίσκεται η φωνή του Daryl Hall. Δεν τραγουδά σαν θύμα. Δεν τραγουδά σαν κάποιος που εκπλήσσεται. Τραγουδά σαν κάποιος που έχει δει αυτή την ιστορία ξανά. Σαν να ξέρει ήδη την κατάληξη και απλώς προειδοποιεί τον επόμενο.

Το video και η εικόνα της εποχής

Το video του “Maneater” βοήθησε να παγιωθεί η εικόνα του τραγουδιού. Η σκοτεινή ατμόσφαιρα, η γυναίκα που κινείται σαν απειλή μέσα στο χώρο και η παρουσία του μαύρου αιλουροειδούς ενισχύουν τη βασική ιδέα: εδώ δεν υπάρχει απλή αποπλάνηση, αλλά κυνήγι. Το θηλυκό στοιχείο παρουσιάζεται σχεδόν σαν αρπακτικό, όχι απαραίτητα επειδή το τραγούδι μιλά μόνο για μια γυναίκα, αλλά επειδή η γυναίκα γίνεται το σύμβολο μιας πόλης και μιας εποχής που μπορούν να σε καταπιούν.

Ήταν η εποχή που το MTV άλλαζε τον τρόπο με τον οποίο ακουγόταν και φαινόταν η pop μουσική. Ένα τραγούδι δεν αρκούσε πια να έχει δυνατό ρεφρέν. Έπρεπε να έχει και εικόνα. Το “Maneater” είχε ακριβώς αυτό: μια εικόνα εύκολα αναγνωρίσιμη, λίγο noir, λίγο glam, λίγο απειλητική.

Η εικόνα αυτή ταίριαζε απόλυτα με το τραγούδι. Δεν εξηγούσε τα πάντα. Δεν αποκάλυπτε τη βαθύτερη μεταφορά της Νέας Υόρκης. Αλλά έδινε στο κοινό ένα σύμβολο. Μια γυναίκα, ένα ζώο, μια νύχτα, μια παγίδα…

Μια επιτυχία μεγαλύτερη από ένα ακόμη Νο1

Το “Maneater” έγινε το μεγαλύτερο single της καριέρας των Hall & Oates. Δεν ήταν μόνο ότι έφτασε στο Νο1. Ήταν ότι έμεινε εκεί τέσσερις εβδομάδες, περνώντας από το τέλος του 1982 στις αρχές του 1983, και έγινε ένα από τα τραγούδια που σφράγισαν τον ήχο της εποχής.

Το H2O έφερε το δίδυμο σε ένα νέο επίπεδο εμπορικής επιτυχίας. Το άλμπουμ έφτασε στο Νο3 του Billboard 200 και έγινε ένα από τα πιο επιτυχημένα έργα τους. Το “Maneater” ήταν η αιχμή αυτής της περιόδου, το τραγούδι που έδειχνε πόσο καλά μπορούσαν να ενώσουν την pop αμεσότητα με μια πιο σκοτεινή, ενήλικη θεματολογία.

Κι όμως, η επιτυχία του δεν εξηγείται μόνο από το ρεφρέν. Εξηγείται από την ισορροπία. Είναι τραγούδι που μπορείς να το ακούσεις χωρίς να προσέξεις τους στίχους και να το θυμάσαι για πάντα. Αν όμως μπεις στους στίχους, ανακαλύπτεις ότι κάτω από την pop επιφάνεια υπάρχει σχόλιο για μια ολόκληρη εποχή.

Γιατί μας αφορά ακόμη

Το “Maneater” ανήκει ηχητικά στα 80s, αλλά το θέμα του δεν έχει παλιώσει. Μπορεί η Νέα Υόρκη εκείνης της εποχής να έχει αλλάξει, μπορεί τα clubs, οι δρόμοι, οι κώδικες και οι μορφές της επιτυχίας να είναι διαφορετικές, όμως η βασική ιδέα παραμένει ζωντανή.

Ακόμη ζούμε μέσα σε κόσμους που σε δελεάζουν με λάμψη. Ακόμη υπάρχουν περιβάλλοντα που σου υπόσχονται αναγνώριση, χρήμα, δύναμη, εικόνα, επιτυχία. Ακόμη υπάρχουν άνθρωποι που μπαίνουν σε αυτά πιστεύοντας ότι θα πάρουν αυτό που θέλουν χωρίς να αλλάξουν οι ίδιοι.

Το “Maneater” μιλά για αυτό ακριβώς το λάθος. Για τη στιγμή που νομίζεις ότι πλησιάζεις κάτι επειδή το επιλέγεις, ενώ στην πραγματικότητα αυτό έχει ήδη επιλέξει εσένα.

Γι’ αυτό και το τραγούδι δεν είναι απλώς μια ιστορία αποπλάνησης. Είναι μια ιστορία για την αφέλεια μπροστά στη λάμψη. Για την ψευδαίσθηση ότι η ομορφιά είναι πάντα ακίνδυνη. Για την πίστη ότι μπορείς να μπεις σε ένα σκληρό παιχνίδι και να βγεις αλώβητος.

Το τραγούδι πίσω από το τραγούδι

Η πραγματική δύναμη του “Maneater” βρίσκεται στο ότι λειτουργεί χωρίς να χρειάζεται να αποκαλύψει το μυστικό του. Όποιος θέλει, μπορεί να το ακούσει σαν τραγούδι για μια μοιραία γυναίκα. Και θα λειτουργήσει άψογα έτσι.

Όμως πίσω από αυτό υπάρχει κάτι πιο ενδιαφέρον. Οι Hall & Oates πήραν μια εικόνα που όλοι μπορούσαν να καταλάβουν και την έκαναν όχημα για κάτι μεγαλύτερο. Μια πόλη, μια εποχή, μια νοοτροπία, μια προειδοποίηση για την απληστία και την επιθυμία…

Μερικές φορές το θηρίο δεν φαίνεται τρομακτικό.

Μερικές φορές χαμογελάει…

Και έρχεται με ένα από τα πιο εθιστικά ρεφρέν της pop ιστορίας.

Οι στίχοι

* Το “maneater” δεν μεταφράζεται ιδανικά στα ελληνικά με μία λέξη. Κυριολεκτικά είναι «ανθρωποφάγος», αλλά εδώ δεν ταιριάζει. Χρησιμοποιούμε την έκφραση «γυναίκα-θηρευτής» ως πιο αντιπροσωπευτική για το τραγούδι και το νόημά του…

—————————————–

Κάθε Τετάρτη στο MusicCorner.gr και μια νέα ιστορία πίσω από ένα φημισμένο τραγούδι… Stay tuned…

Θέλεις να μαθαίνεις για περισσότερες ιστορίες πίσω από γνωστά τραγούδια? Γράψου στο Newsletter παρακάτω για να σε ενημερώνουμε άμεσα και μπες στη στήλη με τα “Αφιερώματα” μας…