The story behind the: «Am Fenster»… Το θρυλικό τραγούδι των City που απέρριψε η δισκογραφική και αποθέωσε η Ελλάδα!

Γράφει ο Παύλος Ζέρβας

Ένα βιολί ακούγεται σαν να έρχεται από μακριά… Σέρνει μαζί του κάτι βαλκανικό, μελαγχολικό και ταυτόχρονα ανυπότακτο. Ύστερα μπαίνουν η κιθάρα, ο σταθερός ρυθμός και η βραχνή φωνή του Toni Krahl. Για σχεδόν επτά λεπτά, το «Am Fenster» ακολουθεί τη δική του διαδρομή, χωρίς κανονικό ρεφρέν και χωρίς να υπακούει στους κανόνες ενός εμπορικού single.

Ακριβώς γι’ αυτούς τους λόγους, η κρατική δισκογραφική εταιρεία της Ανατολικής Γερμανίας δεν ήθελε αρχικά να το κυκλοφορήσει.

Κι όμως, αυτό το παράξενο τραγούδι των City όχι μόνο πέρασε τα σύνορα της διαιρεμένης Γερμανίας, αλλά έφτασε μέχρι την Ελλάδα, έγινε χρυσό και έμελλε να ταυτιστεί για πάντα με το συγκρότημα…

Ένα ποίημα στο δωμάτιο των προβών

Οι City είχαν δημιουργηθεί στο Ανατολικό Βερολίνο το 1972. Όπως πολλά συγκροτήματα της εποχής, ξεκίνησαν παίζοντας τραγούδια των Santana, των Rolling Stones και του Jimi Hendrix, μέχρι να αρχίσουν να αναζητούν τη δική τους μουσική ταυτότητα.

Η πρώτη μορφή του «Am Fenster» γεννήθηκε το 1974. Στην μπάντα τραγουδούσε ακόμη ο Βούλγαρος Emil Bogdanow, ενώ ο συμπατριώτης του Georgi “Joro” Gogow έπαιζε κυρίως μπάσο.

Ο Bogdanow έφερε κάποια ημέρα στην πρόβα την ποιητική συλλογή «Versuch es mit der kleinen Liebe» της συγγραφέα Hildegard Maria Rauchfuß. Ανάμεσα στα ποιήματα υπήρχε και το «Am Fenster» (Στο παράθυρο).

Την ίδια περίοδο, ο ντράμερ Klaus Selmke είχε φέρει μαζί του ένα λευκό βιολί, δώρο από έναν θείο του που ζούσε στη Δυτική Γερμανία. Τα υπόλοιπα μέλη δεν γνώριζαν πόσο καλά μπορούσε να το χειριστεί ο Gogow. Όταν το πήρε στα χέρια του και άρχισε να αυτοσχεδιάζει, ο ήχος του άλλαξε εντελώς την κατεύθυνση της πρόβας.

Η μπάντα άρχισε να παίζει πάνω σε μελωδίες με επιρροές από τη βουλγαρική παραδοσιακή μουσική και ο Bogdanow δοκίμασε να τραγουδήσει το ποίημα της Rauchfuß. Η ένωση των δύο στοιχείων –του γερμανικού ποιητικού λόγου και του βαλκανικού βιολιού– γέννησε το «Am Fenster».

Ο κιθαρίστας Fritz Puppel είχε την έμπνευση ή την πρόνοια αν θέλετε, να γράψει εκείνον τον αυτοσχεδιασμό σε μαγνητοταινία.

Η αλλαγή τραγουδιστή

Το 1975 ο Emil Bogdanow εγκατέλειψε την Ανατολική Γερμανία και κατέφυγε στη Σουηδία, καθώς φοβόταν ότι θα κληθεί να υπηρετήσει στον βουλγαρικό στρατό. Τη θέση του πήρε ο Toni Krahl, η φωνή που τελικά θα συνδεόταν όσο καμία άλλη με το τραγούδι.

Η πρώτη ηχογράφηση με τον Krahl δεν ήταν απαλλαγμένη από λάθη. Σε μία από τις πρόχειρες λήψεις ξέχασε μέρος του ποιήματος και επανέλαβε μια προηγούμενη στροφή. Η ατέλεια δεν εμπόδισε την ηχογράφηση να αποκτήσει τη δική της ζωή. Αντίθετα, έγινε μέρος της ιδιαίτερης ιστορίας του κομματιού!

Οι City είχαν ήδη αρχίσει να παίζουν το «Am Fenster» στις εμφανίσεις τους και η αντίδραση του κοινού ήταν έντονη. Το επόμενο βήμα, όμως, αποδείχθηκε πολύ δυσκολότερο.

«Πού είναι το ρεφρέν;»

Η AMIGA, η κρατική δισκογραφική εταιρεία της Ανατολικής Γερμανίας, δεν ενθουσιάστηκε καθόλου με το τραγούδι. Ήταν υπερβολικά μεγάλο για single, οι στίχοι του θεωρήθηκαν πολύ ποιητικοί και δυσνόητοι, ενώ δεν διέθετε ένα ευδιάκριτο ρεφρέν που θα μπορούσε να επαναλάβει εύκολα ο ακροατής.

Ακόμη και το βιολί έμοιαζε ξένο προς όσα περίμεναν οι υπεύθυνοι από ένα rock συγκρότημα.

Οι City επέμεναν, αλλά η απάντηση παρέμενε αρνητική. Η ευκαιρία παρουσιάστηκε όταν μπήκαν στο στούντιο για να ηχογραφήσουν δύο άλλα τραγούδια. Καθώς περίσσευε λίγος χρόνος από την ήδη πληρωμένη ηχογράφηση, ζήτησαν από τον ηχολήπτη Helmar Federowski να γράψουν γρήγορα ένα demo του «Am Fenster».

Το κομμάτι ηχογραφήθηκε σχεδόν μονοκόμματα. Σύμφωνα με μία από τις αφηγήσεις της μπάντας, ο παραγωγός πάτησε το κουμπί της εγγραφής, βγήκε για τσιγάρο και όταν επέστρεψε η λήψη είχε ολοκληρωθεί!

Η κασέτα αντιγράφηκε και έφτασε στον μουσικό παραγωγό του ραδιοφώνου Wolfgang Martin, ο οποίος παρουσίασε το τραγούδι στην εκπομπή του. Η ανταπόκριση ήταν απρόσμενη: οι επιστολές των ακροατών ήταν περισσότερες ακόμη και από εκείνες που συγκέντρωνε το τραγούδι που βρισκόταν στην κορυφή της εβδομαδιαίας κατάταξης.

Το «Am Fenster» ξαναπαίχτηκε. Έπειτα ξαναπαίχτηκε πάλι. Οι disc jockeys άρχισαν να χρησιμοποιούν αντίγραφα της μαγνητοταινίας, παρότι το τραγούδι δεν υπήρχε ακόμη σε δίσκο.

Η δισκογραφική δεν μπορούσε πλέον να προσποιείται ότι δεν συνέβαινε τίποτα.

Από το ραδιόφωνο στον δίσκο

Το 1977 το «Am Fenster» κυκλοφόρησε τελικά ως single, με διάρκεια 6 λεπτά και 56 δευτερόλεπτα. Στην ετήσια κατάταξη του ραδιοφώνου της Ανατολικής Γερμανίας έφτασε στη δεύτερη θέση, πίσω από το «Erinnerung» των Puhdys.

Στο μεταξύ, το είχε ακούσει και ο παραγωγός και μουσικός εκδότης Peter Schimmelpfennig από το Αμβούργο. Ο Schimmelpfennig διέκρινε αμέσως ότι είχε απέναντί του κάτι διαφορετικό από την τυπική rock παραγωγή της εποχής. Έπεισε την AMIGA να προχωρήσει στη δημιουργία ολοκληρωμένου άλμπουμ, εξασφαλίζοντας για την παραγωγή 25.000 γερμανικά μάρκα.

Το άλμπουμ κυκλοφόρησε το 1978 ως «Am Fenster» στην Ανατολική Γερμανία και ως «City I» στη Δύση και σε άλλες χώρες.

Υπήρχε, όμως, ένα πρακτικό πρόβλημα: το συγκρότημα δεν είχε ακόμη αρκετά δικά του τραγούδια για να γεμίσει έναν ολόκληρο δίσκο. Η λύση που δόθηκε ήταν αντισυμβατική όσο και το ίδιο το «Am Fenster».

Μία ολόκληρη πλευρά δίσκου!

Οι City επέκτειναν το κομμάτι σε μια σύνθεση διάρκειας μεγαλύτερης των 17 λεπτών, η οποία κατέλαβε ολόκληρη τη δεύτερη πλευρά του άλμπουμ!

Η μεγάλη εκδοχή χωρίστηκε σε τρία μέρη: «Traum», «Tagtraum» και «Am Fenster». Ξεκινά με ακουστική κιθάρα και βιολί, περνά σε ένα ηχητικό κολάζ με το τικ τακ ενός ρολογιού, καμπάνες, βήματα και το άνοιγμα ενός παραθύρου, πριν φτάσει στο γνώριμο τραγούδι.

Η ιδέα για το ρολόι και το παράθυρο αποδίδεται στον Schimmelpfennig. Το αποτέλεσμα δεν έμοιαζε πλέον με ένα απλό single αλλά με μικρή progressive rock σουίτα, μέσα στην οποία η βασική μελωδία εμφανίζεται, χάνεται και επιστρέφει με μεγαλύτερη ένταση.

Το βιολί του Gogow δεν λειτουργεί ως διακοσμητικό όργανο. Είναι ο βασικός πρωταγωνιστής του τραγουδιού, καθώς συνομιλεί με τη φωνή του Krahl και οδηγεί τη σύνθεση στον μεγάλο αυτοσχεδιασμό του δεύτερου μέρους.

Ερωτικό ποίημα ή τραγούδι ελευθερίας;

Οι στίχοι της Hildegard Maria Rauchfuß δεν γράφτηκαν ως πολιτικό μήνυμα. Ο Toni Krahl το έχει ξεκαθαρίσει: επρόκειτο αρχικά για ένα ερωτικό ποίημα, γραμμένο ήδη από τη δεκαετία του 1940.

Το ποιητικό υποκείμενο στέκεται μπροστά σε ένα παράθυρο και αναζητά κάτι αληθινό και μόνιμο – ένα συναίσθημα που δεν θα χαθεί μαζί με τη νύχτα, όπως η μέθη, τα χρώματα ή το φως των κεριών. Η αγάπη παρουσιάζεται ως βεβαιότητα, αλλά και ως δύναμη που μπορεί να απελευθερώσει τον άνθρωπο από τη μοναξιά του.

Μέσα στην Ανατολική Γερμανία, ωστόσο, οι λέξεις απέκτησαν και δεύτερη ανάγνωση. Η βαλκανική χροιά της μουσικής δημιουργούσε, σύμφωνα με τον Krahl, μια αίσθηση μακρινών τόπων και φυγής. Η επανάληψη της φράσης «Flieg ich durch die Welt» (πετώ μέσα στον κόσμο) έδωσε στο τραγούδι έναν υπόγειο πόθο ελευθερίας.

Δεν γράφτηκε ως διαμαρτυρία κατά του καθεστώτος. Μέσα σε μια χώρα, όμως, όπου τα ταξίδια και η ελεύθερη μετακίνηση αποτελούσαν προνόμιο, το παράθυρο μπορούσε εύκολα να μετατραπεί σε σύνορο: από τη μία πλευρά βρισκόταν ο άνθρωπος και από την άλλη ένας κόσμος που μπορούσε μόνο να φανταστεί…

Η απροσδόκητη αποθέωση στην Ελλάδα

Το «Am Fenster» ξεπέρασε τα σύνορα της Ανατολικής Γερμανίας και βρήκε ιδιαίτερα θερμή υποδοχή στη Δυτική Γερμανία. Η μεγαλύτερη έκπληξη για τους City, όμως, ήρθε από πολύ νοτιότερα.

Το τραγούδι έφτασε στην Ελλάδα και έκανε πάταγο! Κανείς δεν είναι απολύτως βέβαιος για τη διαδρομή που ακολούθησε μέχρι να φτάσει εδώ. Μία εκδοχή θέλει Έλληνες μετανάστες ή ταξιδιώτες να μεταφέρουν μαζί τους τον δίσκο από τη Γερμανία. Το τραγούδι άρχισε να μεταδίδεται συχνά από το ραδιόφωνο και να ακούγεται στα club και τις ντισκοτέκ της εποχής. Η διάδοσή του έγινε πολύ πριν τα μέλη του συγκροτήματος αντιληφθούν το μέγεθος της επιτυχίας τους.

Η ελληνική έκδοση λοιπόν του άλμπουμ «City I» κυκλοφόρησε το 1980 από την Epic. Έναν χρόνο αργότερα οι City ταξίδεψαν στην Ελλάδα και εμφανίστηκαν στη Θεσσαλονίκη, μπροστά σε περίπου 3.000 θεατές και ανακάλυψαν ότι σε μια χώρα της οποίας τη γλώσσα δεν μιλούσαν καν ήταν ήδη σταρ! Η απήχηση του «Am Fenster» είχε ήδη οδηγήσει το άλμπουμ σε χρυσές πωλήσεις στην ελληνική αγορά – επίδοση που εκείνη την εποχή αντιστοιχούσε σε 50.000 αντίτυπα. Η απονομή πραγματοποιήθηκε στο ξενοδοχείο Metropol του Ανατολικού Βερολίνου, μπροστά σε αξιωματούχους της DDR. Ήταν μια εξαιρετικά ασυνήθιστη εικόνα: ένα δυτικό χρυσό βραβείο για συγκρότημα της Ανατολικής Γερμανίας, κερδισμένο χάρη στις πωλήσεις του στην Ελλάδα!

Το τραγούδι δεν χρειαζόταν μετάφραση για να επικοινωνήσει με το ελληνικό κοινό. Το βιολί του Gogow, με τη βαλκανική και ανατολίτικη χροιά του, ακουγόταν παράξενο μέσα στο γερμανικό rock, αλλά ταυτόχρονα οικείο στα ελληνικά αυτιά.

Ένα τραγούδι που αρνήθηκε να μείνει πίσω από το παράθυρο

Το «Am Fenster» πούλησε εκατομμύρια αντίτυπα στις διάφορες εκδόσεις του και έγινε το τραγούδι που καθόρισε ολόκληρη την πορεία των City. Οι ίδιοι το περιέγραφαν αργότερα ως «δώρο από τον ουρανό», γνωρίζοντας ότι χωρίς αυτό η ιστορία τους πιθανότατα θα ήταν πολύ διαφορετική.

Το 2019, επιτροπή του γερμανικού ραδιοφωνικού σταθμού Radioeins το ανέδειξε ως το σημαντικότερο τραγούδι που δημιουργήθηκε στην Ανατολική Γερμανία.

Η ειρωνεία παραμένει γοητευτική: ένα κομμάτι χωρίς συμβατικό ρεφρέν, με δύσκολο ποιητικό λόγο, κυρίαρχο βιολί και διάρκεια ακατάλληλη για το ραδιόφωνο έγινε τελικά τεράστια ραδιοφωνική επιτυχία!

Ένα ερωτικό ποίημα μετατράπηκε σε τραγούδι ελευθερίας. Μια πρόχειρη μαγνητοταινία νίκησε τον δισταγμό της δισκογραφικής. Και τέσσερις μουσικοί από το Ανατολικό Βερολίνο βρήκαν ένα από τα πιο αφοσιωμένα ακροατήριά τους στην Ελλάδα.

Το «Am Fenster» γεννήθηκε μπροστά σε ένα παράθυρο, αλλά η μουσική του δεν δέχθηκε ποτέ να μείνει κλεισμένη μέσα…

Οι στίχοι

—————————————–

Κάθε Τετάρτη στο MusicCorner.gr και μια νέα ιστορία πίσω από ένα φημισμένο τραγούδι… Stay tuned…

Θέλεις να μαθαίνεις για περισσότερες ιστορίες πίσω από γνωστά τραγούδια? Γράψου στο Newsletter παρακάτω για να σε ενημερώνουμε άμεσα και μπες στη στήλη με τα “Αφιερώματα” μας…