Γράφει ο Παύλος Ζέρβας
Μια ημερομηνία που ταυτίστηκε με ένα οικογενειακό τραύμα, ένας επίμονος παραγωγός και η θυμωμένη ερμηνεία που γέννησε ένα από τα σπουδαιότερα τραγούδια της Motown.
Ύστερα από σχεδόν τέσσερα λεπτά σκοτεινής, υποβλητικής μουσικής, ακούγεται η φωνή του Dennis Edwards:
«It was the third of September…»
Η 3η Σεπτεμβρίου είναι η ημέρα που, σύμφωνα με τον αφηγητή, πέθανε ο πατέρας του. Ένας πατέρας τον οποίο δεν γνώρισε πραγματικά και για τον οποίο άκουγε μόνο άσχημες ιστορίες.
Πίσω από αυτή τη φράση γεννήθηκε ένας από τους πιο επίμονους θρύλους της Motown: ότι ο πατέρας του Edwards είχε πεθάνει πράγματι στις 3 Σεπτεμβρίου και ότι ο παραγωγός Norman Whitfield τον υποχρέωνε να επαναλαμβάνει τον στίχο, μέχρι να αποτυπωθεί στη φωνή του ο πραγματικός θυμός.
Η αλήθεια, όμως, είναι λίγο διαφορετική και ίσως ακόμη πιο ενδιαφέρουσα…
Το τραγούδι υπήρχε πριν από τους Temptations
Το «Papa Was a Rollin’ Stone» γράφτηκε από τον Norman Whitfield και τον Barrett Strong και δεν προοριζόταν αρχικά για τους Temptations.
Η πρώτη εκτέλεση ανήκε στους Undisputed Truth και κυκλοφόρησε τον Μάιο του 1972. Σημείωσε περιορισμένη επιτυχία, φτάνοντας στο Νο63 του αμερικανικού pop chart και στο Νο24 του R&B chart. Ο Whitfield, ωστόσο, πίστευε ότι το τραγούδι μπορούσε να αποκτήσει πολύ μεγαλύτερη δύναμη.
Αποφάσισε, λοιπόν, να το ξαναδουλέψει από την αρχή και να το δώσει στους Temptations. Η περίφημη αναφορά στην 3η Σεπτεμβρίου υπήρχε ήδη στην πρώτη εκτέλεση. Δεν προστέθηκε ειδικά για τον Dennis Edwards και δεν μπορούσε να αποτελεί σκόπιμη προσωπική αιχμή εναντίον του.
Ένα τραγούδι που οι Temptations δεν ήθελαν
Εκείνη την εποχή, οι σχέσεις των Temptations με τον Norman Whitfield δεν βρίσκονταν στο καλύτερο σημείο τους. Ο παραγωγός είχε απομακρύνει σταδιακά το συγκρότημα από τις κλασικές ερωτικές επιτυχίες του και το είχε οδηγήσει σε έναν πιο σκοτεινό, κοινωνικό και πειραματικό ήχο.
Παράλληλα, έδινε όλο και μεγαλύτερο βάρος στην ενορχήστρωση, περιορίζοντας τον χώρο των τραγουδιστών. Οι Temptations αισθάνονταν πλέον ότι οι φωνές τους είχαν γίνει ένα ακόμη στοιχείο μέσα στις φιλόδοξες παραγωγές του Whitfield.
Όταν τους παρουσίασε το «Papa Was a Rollin’ Stone», δεν ενθουσιάστηκαν. Ο Otis Williams παραδέχθηκε αργότερα ότι το συγκρότημα έφτασε πολύ κοντά στο να μην το ηχογραφήσει καθόλου.
Ο Whitfield, όμως, επέμενε…
Η ιστορία του Dennis Edwards και της 3ης Σεπτεμβρίου
Σύμφωνα με την εκδοχή που διηγήθηκε ο Otis Williams, ο Dennis Edwards ενοχλήθηκε μόλις διάβασε τον πρώτο στίχο. Ο πατέρας του είχε πεθάνει μερικά χρόνια νωρίτερα και ο τραγουδιστής πίστεψε ότι ο Whitfield και ο Strong χρησιμοποιούσαν επίτηδες μια προσωπική του πληγή.
Για χρόνια επαναλαμβανόταν ότι ο πατέρας του Edwards είχε πεθάνει στις 3 Σεπτεμβρίου. Ο ίδιος, όμως, διόρθωσε αργότερα την ιστορία: ο θάνατος είχε συμβεί στις 3 Οκτωβρίου. Η μητέρα του, μάλιστα, είχε υπερασπιστεί τη μνήμη του συζύγου της, ξεκαθαρίζοντας ότι δεν είχε καμία σχέση με τον άστατο και απόντα πατέρα που περιγράφει το τραγούδι.
Επομένως, η διάσημη ιστορία δεν είναι απολύτως αληθινή. Ο στίχος δεν αναφερόταν στον πατέρα του Edwards και η ημερομηνία δεν συνέπιπτε με τον θάνατό του.
Αυτό δεν σημαίνει, όμως, ότι η ένταση στο στούντιο ήταν επινοημένη.
Ο παραγωγός που χρησιμοποίησε τον θυμό του τραγουδιστή
Ο Dennis Edwards συνήθιζε να τραγουδά με δύναμη και έντονο συναίσθημα. Στο «Papa Was a Rollin’ Stone» ήθελε να δώσει ακόμη μεγαλύτερη ένταση στη φωνή του, αλλά ο Whitfield ζητούσε το αντίθετο: μια πιο συγκρατημένη, σχεδόν επίπεδη ερμηνεία.
Κάθε φορά που ο Edwards προσπαθούσε να τραγουδήσει πιο θεατρικά, ο παραγωγός τον σταματούσε και του ζητούσε νέα λήψη. Η διαδικασία επαναλαμβανόταν, ο εκνευρισμός μεγάλωνε και η φωνή του τραγουδιστή γινόταν όλο και πιο θυμωμένη.
Ο Edwards παραδέχθηκε αργότερα ότι κατάλαβε τι έκανε ο Whitfield μόνο όταν άκουσε ολοκληρωμένο το τραγούδι: τον οδηγούσε σκόπιμα στην ψυχική κατάσταση που χρειαζόταν η ερμηνεία.
Ο θυμός που ακούμε, λοιπόν, είναι αληθινός. Απλώς δεν προκλήθηκε ακριβώς όπως θέλει ο θρύλος.
Μια οικογενειακή ιστορία σαν κινηματογραφική σκηνή
Το τραγούδι δεν παρουσιάζει απλώς έναν κακό πατέρα. Είναι στημένο σαν ανάκριση μέσα σε ένα οικογενειακό δωμάτιο.
Τα παιδιά ρωτούν τη μητέρα τους για τον άνδρα που δεν γνώρισαν ποτέ. Οι φήμες μιλούν για έναν άνθρωπο που δεν εργαζόταν, είχε άλλες γυναίκες και παιδιά, δημιουργούσε χρέη και χρησιμοποιούσε ακόμη και τη θρησκεία για προσωπικό όφελος.
Η μητέρα δεν προσπαθεί να τον δικαιολογήσει. Η απάντησή της είναι ότι εκείνος δεν είχε ποτέ πραγματικό σπίτι και ότι, όταν πέθανε, το μόνο που άφησε πίσω του ήταν η μοναξιά.
Ο Norman Whitfield μετέτρεψε αυτή την ιστορία σε μια δωδεκάλεπτη κινηματογραφική παραγωγή. Η χαρακτηριστική μπασογραμμή, το επίμονο hi-hat, η wah-wah κιθάρα, τα χειροκροτήματα, η μοναχική τρομπέτα και τα έγχορδα δημιουργούν μια ατμόσφαιρα απειλής πριν ακουστεί έστω και μία λέξη.
Ο ενορχηστρωτής Paul Riser είχε στο μυαλό του τη μουσική της ταινίας «Shaft». Γι’ αυτό και η εισαγωγή δεν λειτουργεί σαν μια απλή αναμονή μέχρι να ξεκινήσει το τραγούδι. Είναι το ίδιο το σκηνικό της ιστορίας.
Από ανεπιθύμητη ηχογράφηση σε ιστορικό Νο1!
Η πλήρης εκτέλεση του «Papa Was a Rollin’ Stone» πλησίαζε τα δώδεκα λεπτά, ενώ ακόμη και η έκδοση του single διαρκούσε σχεδόν επτά, ασυνήθιστα μεγάλη διάρκεια για το ραδιόφωνο της εποχής.
Παρά τις αντιρρήσεις του συγκροτήματος, το τραγούδι έφτασε στην κορυφή του Billboard Hot 100 στις 2 Δεκεμβρίου 1972. Ήταν το τέταρτο και τελευταίο Νο1 των Temptations στο αμερικανικό pop chart.
Στα Grammy του 1973, οι Temptations βραβεύτηκαν για τη φωνητική και την οργανική εκτέλεση, ενώ οι Norman Whitfield και Barrett Strong κέρδισαν το βραβείο καλύτερου R&B τραγουδιού. Το 1999, το «Papa Was a Rollin’ Stone» εντάχθηκε και στο Grammy Hall of Fame.
Η 3η Σεπτεμβρίου δεν ήταν τελικά η ημέρα που πέθανε ο πατέρας του Dennis Edwards. Ήταν μια ημερομηνία που είχαν επιλέξει οι δημιουργοί για έναν φανταστικό αφηγητή.
Όταν, όμως, το τραγούδι έφτασε στους Temptations, η μυθοπλασία ακούμπησε μια πραγματική οικογενειακή απώλεια. Ο Norman Whitfield πήρε την ενόχληση, την αντίσταση και τον θυμό του Dennis Edwards και τα μετέτρεψε σε μέρος της ηχογράφησης.
Και κάπως έτσι, η 3η Σεπτεμβρίου έγινε μια ημερομηνία που η μουσική δεν άφησε ποτέ να ξεχαστεί…
