Γράφει ο Παύλος Ζέρβας
Η Ολλανδική μουσική έχει κάτι “ύπουλα” γοητευτικό! Όσο εξωστρεφής είναι σαν χώρα η Ολλανδία, άλλο τόσο κρατά έναν πυρήνα που παραμένει βαθιά εσωτερικός. Από τη μία, μια σκηνή που έδωσε διεθνείς ροκ επιτυχίες ήδη από τα 60s και 70s. Από την άλλη, ένα εγχώριο τραγούδι που είναι τόσο αγαπητό στους ντόπιους, είτε μιλάμε για το αστικό τραγούδι της παλιάς σχολής, είτε για το “λαϊκό” τους, είτε για τη σύγχρονη ολλανδόφωνη ποπ/ραπ.
Το πιο ωραίο είναι ότι η ιστορία της ολλανδικής μουσικής δεν είναι γραμμική. Είναι σαν δίκτυο: παράδοση, πόλη, αποικιακές/μεταναστευτικές επιρροές, ροκ σχολές, club κουλτούρα, όλα αλληλομπλέκονται. Και σε κάποια σημεία, όπως το levenslied ή το gabber, ο ήχος δεν είναι απλώς “μουσική”. Είναι κοινωνικό στίγμα, παρέα, τελετουργία, τρόπος ζωής…
Από τα τραγούδια της εποχής στον ήχο της πόλης
Αν γυρίσεις πολύ πίσω, θα βρεις τραγούδια που μοιάζουν με χρονικά μιας άλλης Ολλανδίας: ναυτική μνήμη, πολεμική/ιστορική αφήγηση, συλλογική ταυτότητα. Το “Merck toch hoe sterck” (αρχές 17ου αιώνα) είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα τέτοιου παλιού ρεπερτορίου.
Και καθώς περνάμε στον 20ό αιώνα, η πόλη (ειδικά το Άμστερνταμ) αρχίζει να γεννά δικά της “τραγούδια-τοπόσημα”. Για παράδειγμα το Jordaan-lied που αναπτύχθηκε στα 50s, με επιρροές και από εβραϊκή παράδοση και από μεσογειακές φόρμες, πριν γίνει ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα κομμάτια της ολλανδικής αστικής λαϊκής κουλτούρας. Η Jordaan είναι μια ιστορική, λαϊκή γειτονιά του Άμστερνταμ, και ο όρος Jordaan-lied χρησιμοποιείται για ένα συγκεκριμένο είδος αστικού λαϊκού τραγουδιού που συνδέθηκε με εκείνη την περιοχή, κυρίως μεταπολεμικά.
Levenslied… το “λαϊκό” τους που τραγουδιέται δυνατά
Εδώ είναι το σημείο που η Ολλανδία βγάζει μια απρόσμενα συναισθηματική καρδιά. Το levenslied (“τραγούδι της ζωής”) χτίζεται πάνω σε απλές μελωδίες/ρυθμούς, ρεφρέν που τα θυμάσαι και στίχους για αγάπη, απώλεια, μοναξιά, καθημερινές ήττες και μικρές νίκες. Η παράδοση συνδέεται με όργανα όπως το ακορντεόν και το barrel organ (“λατέρνα-οργανάκι” των δρόμων).
Στη χρυσή του εικόνα, το είδος προσωποποιείται από τον André Hazes, μια φωνή που έγινε “εθνική υπόθεση”, με τραγούδια που λειτουργούν σαν κοινό βίωμα. Και το ενδιαφέρον είναι ότι σήμερα το levenslied δεν είναι μουσειακό: έχει περάσει σε νεότερες γενιές, με ονόματα όπως Tino Martin και Mart Hoogkamer, που κρατούν το “τραγουδάμε όλοι μαζί” ζωντανό, απλώς με πιο σύγχρονη παραγωγή.
Η Χάγη, το Indorock και η ολλανδική ποπ-ροκ σχολή
Αν υπάρχει πόλη-κλειδί στη ροκ ιστορία της Ολλανδίας, αυτή είναι η Χάγη. Εκεί εμφανίστηκαν οι Indorock μπάντες στα τέλη των 50s (με ρίζες στην Indo κοινότητα), και από εκεί πέρασε η σκυτάλη στο Nederbeat, όταν οι ολλανδικές μπάντες άρχισαν να φιλτράρουν το βρετανικό beat στο δικό τους ύφος.
Από αυτή τη διαδρομή βγήκαν σχήματα που δεν έμειναν “τοπικά”: οι Shocking Blue έφτασαν ως το Νο1 στο αμερικανικό Billboard Hot 100 με το “Venus” (1970) — ιστορική στιγμή για ολλανδική μπάντα.
Και οι Golden Earring έγραψαν ροκ κλασικά που αντέχουν σε χρόνο και ραδιόφωνο, όπως το “Radar Love”, που καταγράφεται και ως Νο1 στο ολλανδικό Top 40.
Από τα 90s μέχρι σήμερα: club κουλτούρα, gabber, EDM και nederhop
Στα 90s, η Ολλανδία γίνεται παγκόσμιο σημείο αναφοράς και στην ηλεκτρονική σκηνή. Εκεί καταγράφεται και η άνοδος του gabber (hardcore παρακλάδι), με συγκεκριμένη αισθητική/ταυτότητα και δική του κοινωνική “φυλή”.
Παράλληλα, η χώρα βγάζει DJs και παραγωγούς που αργότερα θα καθορίσουν το παγκόσμιο EDM/τρανς αφήγημα (Tiësto, Armin van Buuren, Martin Garrix κ.ά.).
Και ενώ όλα αυτά συμβαίνουν στα clubs, το ολλανδόφωνο hip-hop (nederhop) εκτοξεύεται μετά το 2000 και γίνεται από τους βασικούς “κινητήρες” του σύγχρονου mainstream.
12 τραγούδια για να “πιάσεις” την Ολλανδία από διαφορετικές πλευρές
1. Adriaen Valerius – “Merck toch hoe sterck”
Παλαιό ιστορικό τραγούδι (17ος αιώνας), από τα πιο χαρακτηριστικά “ρίζας”. Τα είπαμε πιο πάνω για αυτό…
2. Wim Sonneveld – “Aan de Amsterdamse grachten”
Το Άμστερνταμ σε τραγούδι: νοσταλγία, κανάλια, εικόνα χώρας.
3. Wim Sonneveld – “Het Dorp”
Κλασικό “τραγούδι μνήμης” για την Ολλανδία που αλλάζει.
4. Johnny Jordaan – “De afgekeurde woning”
Το λαϊκό Άμστερνταμ: το τραγούδι της γειτονιάς. Τα είπαμε παραπάνω και γι’ αυτό…
5. André Hazes – “Bloed, zweet en tranen”
Levenslied-ύμνος: το “λαϊκό” τους στην πιο αναγνωρίσιμη μορφή. Το ακούσαμε πιο πριν στο άρθρο…
6. André Hazes – “Zij gelooft in mij”
Από τα πιο εμβληματικά του Hazes, τραγούδι-σύνθημα για γενιές.
7. Marco Borsato – “Dromen zijn bedrog”
90’s ολλανδόφωνη ποπ στο απόλυτο mainstream.
8. BLØF feat. Geike Arnaert – “Zoutelande”
Σύγχρονο ολλανδόφωνο pop/rock που έγινε πανεθνικό.
9. Suzan & Freek – “Als het avond is”
Ολλανδόφωνη ποπ που “έδεσε” με το μεγάλο κοινό.
10. Snelle – “Reünie”
Η νέα γενιά: ολλανδόφωνο ποπ/ραπ με τεράστια απήχηση.
11. Frenna & Lil’ Kleine – “Verleden Tijd”
Από τα σπουδαιότερα δείγματα ολλανδόφωνου mainstream.
12. Mart Hoogkamer – “Ik ga zwemmen”
Σύγχρονο “λαϊκό-πάρτι” που έγινε καλοκαιρινό φαινόμενο.
Οι “stars” της σύγχρονης ολλανδικής σκηνής
1) Ολλανδόφωνο mainstream (ποπ/ραπ – nederhop)
Εδώ είναι το καθαρό “σήμερα” της χώρας. Η ολλανδόφωνη ραπ (nederhop) έχει εκτοξευθεί από τα 00’s και λειτουργεί πλέον σαν βασικός κορμός του mainstream.
Σε επίπεδο μαζικής ακρόασης, στα στοιχεία Spotify για την Ολλανδία, Ronnie Flex και Frenna εμφανίζονται ακριβώς πίσω από την Taylor Swift, ως οι πιο δημοφιλείς εγχώριοι καλλιτέχνες.
Δίπλα τους (ως πρόσωπα πρώτης γραμμής που ακούγονται πολύ πλατιά) μπαίνουν ο Snelle, ο Lil’ Kleine, αλλά και νεότερα ονόματα που εμφανίζονται πολύ ψηλά στις ακροάσεις (π.χ. Roxy Dekker).
2) Levenslied – το εγχώριο “λαϊκό” που παραμένει ζωντανό
Το levenslied είναι η μεγάλη “λαϊκή” φλέβα της Ολλανδίας: τραγούδια της ζωής, της αγάπης, της απώλειας, της μοναξιάς και της καθημερινότητας.
Ιστορικά, ο André Hazes είναι το απόλυτο σημείο αναφοράς. Και στο σήμερα, η ίδια παράδοση συνεχίζει να γεμίζει αρένες/σόου με νεότερους σταρ, όπως ο Tino Martin και ο Mart Hoogkamer.
3) Ηλεκτρονική σκηνή – από “βιομηχανία” μέχρι παγκόσμιους headliners
Η Ολλανδία είναι σταθερά εργοστάσιο DJs/producers! Σε επίπεδο παγκόσμιας αναγνώρισης, ονόματα όπως Martin Garrix και Armin van Buuren βρίσκονται ψηλά στο DJ Mag Top 100 DJs.
Κλασικά “βαριά” ολλανδικά brand names της EDM/club σκηνής (με διεθνή παρουσία) είναι οι Tiësto, Hardwell, Afrojack, Don Diablo, Oliver Heldens κ.ά.
Bonus: οι σταθερές “ποπ” φιγούρες (όχι ραπ) που λειτουργούν σαν εθνικά μεγέθη
Εδώ ο Marco Borsato ξεχωρίζει (πολλά #1 και τεράστια συνολική παρουσία), ενώ σε κορυφαία επίπεδα εμφανίζονται επίσης ονόματα όπως BLØF και André Hazes ως “πρόσωπα” με πολλά chart entries.
Αν η Τσεχία σε κέρδισε με την ιδέα ότι μια χώρα μπορεί να έχει “πολλά παράλληλα ρεύματα”, η Ολλανδία σε κερδίζει αλλιώς: με το πώς μια κοινωνία μπορεί να είναι ταυτόχρονα ανοιχτή σε όλα και όμως να κρατά, πεισματικά, έναν δικό της πυρήνα. Από την αστική νοσταλγία του Άμστερνταμ μέχρι το λαϊκό levenslied κι από τις ροκ μπάντες που έδωσαν ταυτότητα στη Χάγη μέχρι τη μεγάλη ολλανδική παράδοση στην ηλεκτρονική μουσική, η Ολλανδία δείχνει μια μουσική ταυτότητα που αλλάζει μορφές, αλλά δεν χάνει ποτέ την προσωπικότητά της… Είναι σαφώς μια χώρα με δικό της ήχο…
Γράψου στο newsletter παρακάτω, για να σε ενημερώνουμε για κάθε νέο άρθρο αυτής της στήλης, με μουσικές από περισσότερες χώρες του πλανήτη…
