Γράφει ο Παύλος Ζέρβας
Η φωνή του Falco προφέρει ένα γυναικείο όνομα και η μουσική αρχίζει να γεμίζει τον χώρο. Το «Jeanny» έχει τη μελωδία μιας μεγάλης ερωτικής μπαλάντας, αλλά κάτι στην ερμηνεία του σε εμποδίζει να αφεθείς. Οι φράσεις ακούγονται όλο και πιο πιεστικές, η ένταση ανεβαίνει και η γυναίκα στην οποία απευθύνεται παραμένει σιωπηλή. Ποιος μιλάει; Και πόσο μπορείς να εμπιστευτείς όσα σου λέει;
Στα τέλη του 1985, αυτό το τραγούδι βρισκόταν στο ίδιο album με τα «Rock Me Amadeus» και «Vienna Calling». Λίγους μήνες αργότερα, άνθρωποι της τηλεόρασης και του ραδιοφώνου συζητούσαν δημοσίως αν έπρεπε να επιτρέπουν στο κοινό τους να το ακούει. Για να καταλάβουμε πώς μια μπαλάντα έφτασε να αντιμετωπίζεται με τόσο αρνητισμό, πρέπει πρώτα να εξετάσουμε την έμπνευση που στάθηκε αφορμή για τη δημιουργία του τραγουδιού..
Μια φωτογραφία επάνω σε ένα κουτί γάλα
Πίσω από τη μουσική του «Jeanny» βρίσκονταν οι Rob και Ferdi Bolland, οι αδελφοί που υπέγραψαν και την παραγωγή του. Ο Falco συνυπέγραψε τους στίχους. Η συνεργασία τους αποτυπώθηκε στο «Falco 3», τον δίσκο του 1985 από τον οποίο το τραγούδι κυκλοφόρησε ως single τον Δεκέμβριο.
Ο Ferdi Bolland έχει περιγράψει μια απροσδόκητα καθημερινή εικόνα ως αφετηρία της έμπνευσης: στις Ηνωμένες Πολιτείες είχε δει φωτογραφίες αγνοούμενων παιδιών τυπωμένες σε συσκευασίες γάλακτος. Πρόσωπα που έμπαιναν μέσα σε χιλιάδες σπίτια, με την ελπίδα ότι κάποιος θα τα αναγνώριζε. Το ερώτημα τι απέγιναν αυτά τα παιδιά, αποτέλεσε τον πυρήνα της έμπνευσης.
Σε συνέντευξη που δημοσιεύτηκε το 2016, ο Bolland εξηγούσε: «Για εμάς ήταν ένα τραγούδι διαμαρτυρίας, για να ανοίξει η συζήτηση γύρω από τις εξαφανίσεις». Αργότερα διευκρίνισε ότι ήθελε να επεκτείνει το θέμα και στις αγνοούμενες γυναίκες.
Αυτή είναι η αφετηρία που περιγράφει ο δημιουργός. Η διαδρομή μέχρι την τελική ηχογράφηση, όμως, έφερε στο τραγούδι μια πολύ διαφορετική αφηγηματική ένταση.
Ο Falco ήθελε να το κάνει πιο αιχμηρό
Ο τότε manager του, Horst Bork, έχει δώσει μια χαρακτηριστική περιγραφή του αρχικού demo. Η ιστορία αφορούσε μια κοπέλα της οποίας οι γονείς δεν ενέκριναν τον σύντροφο. Οι δύο νέοι έφευγαν μαζί και η αστυνομία τους αναζητούσε.
Για τον Falco, αυτή η εκδοχή ήταν υπερβολικά γλυκερή. Όπως θυμήθηκε ο Bork σε συνέντευξή του στο SWR, o Falco αντέδρασε με τα εξής λόγια: «Τέτοιο γλυκανάλατο τραγούδι δεν το τραγουδάω. Πρέπει να το κάνουμε πιο αιχμηρό».
Η αλλαγή έγινε μέσα στη γλώσσα και στην οπτική της αφήγησης. Ο άνδρας απέκτησε φωνή σε πρώτο πρόσωπο. Μιλάει στην Jeanny, της δίνει οδηγίες, την πιέζει να φύγουν από εκεί όπου βρίσκονται και επιμένει ότι οι άλλοι δεν θα τη βρουν όσο είναι μαζί του.
Η μετατόπιση ήταν κρίσιμη. Ο ακροατής βρισκόταν πλέον μέσα στον μονόλογο ενός ανθρώπου του οποίου τις προθέσεις έπρεπε να αξιολογήσει μόνος του. Κανείς δεν εμφανιζόταν για να επιβεβαιώσει ότι η Jeanny ήθελε να βρίσκεται μαζί του.
Ο Bolland έβλεπε την αρχική του πρόθεση να αλλάζει μέσα από την ερμηνεία και, κυρίως, μέσα από το βίντεο. Σε μεταγενέστερη συνέντευξή του στη WELT αναγνώρισε ότι αυτά τα στοιχεία οδήγησαν το κοινό προς μια διαφορετική ανάγνωση.
Το δελτίο ειδήσεων μέσα στη μπαλάντα
Η ηχογράφηση χτίζει σταδιακά την ανησυχία. Ακούγεται βροχή, η μελωδία απλώνεται και ο Falco περνά από τον χαμηλόφωνο λόγο σε όλο και πιο δραματικά ξεσπάσματα. Το αγγλόφωνο ρεφρέν ανοίγει τη μουσική, ενώ οι γερμανικές φράσεις κρατούν την αφήγηση κοντά στον ακροατή.
Έπειτα παρεμβάλλεται ένα δελτίο ειδήσεων. Αναφέρεται η εξαφάνιση μιας δεκαεννιάχρονης, την οποία κανείς δεν έχει δει εδώ και δύο εβδομάδες. Η αστυνομία δεν αποκλείει το ενδεχόμενο εγκληματικής ενέργειας.
Τη φωνή δάνεισε ο Wilhelm Wieben, ένας πραγματικός παρουσιαστής της γερμανικής τηλεόρασης. Η παρουσία του έδινε στην κατασκευασμένη είδηση τον γνώριμο τόνο ενός κανονικού τηλεοπτικού δελτίου.
Ο ίδιος αποκάλυψε χρόνια αργότερα ότι είχε αμειφθεί με 2.000 μάρκα για την ηχογράφηση. Δεν είχε γνωρίσει προσωπικά τον Falco και άκουσε το ολοκληρωμένο τραγούδι εβδομάδες αργότερα στο ραδιόφωνο. Μάλιστα, η εικόνα του στο βίντεο προερχόταν από παλαιότερο υλικό, πάνω στο οποίο είχε τοποθετηθεί η νέα εκφώνηση.
Τι είχε συμβεί στην Jeanny;
Το βίντεο κλιπ των Rudi Dolezal και Hannes Rossacher ενίσχυσε τη σκοτεινή πλευρά του τραγουδιού. Το βίντεο περιλάμβανε αναφορές από το κλασικό θρίλερ «M» του Fritz Lang, την ταινία του 1931 που είχε ως θέμα έναν δολοφόνο παιδιών. Αυτές οι κινηματογραφικές επιρροές ενίσχυαν τη σκοτεινή ατμόσφαιρα και την υποψία ότι ο άνδρας που μιλούσε στην Jeanny ήταν επικίνδυνος.
Η ερμηνεία που προκάλεσε την κατακραυγή ήταν ότι ο άνδρας είχε απαγάγει την κοπέλα και ενδεχομένως την είχε σκοτώσει. Αυτή, όμως, παραμένει μια ερμηνεία: οι στίχοι δεν δίνουν μια σαφή περιγραφή τέτοιου εγκλήματος.
Το NPO Radio 2 καταγράφει ότι ο Falco παρουσίαζε τον αφηγητή ως έναν stalker, έναν άνδρα με εμμονή που αφήνει τις σκέψεις του να τρέχουν ελεύθερα. Το ίδιο το τραγούδι αφήνει ανοικτό ακόμη και το αν η αγνοούμενη του δελτίου είναι οπωσδήποτε η Jeanny.
Εδώ βρίσκεται και η δυσκολία του. Το κοινό ακούει έναν άνθρωπο να μιλά με ένταση και κτητικότητα, αλλά δεν ακούει την άλλη πλευρά. Η Jeanny δεν απαντά. Οι αιτιάσεις ανήκουν μόνο στον άνδρα που μιλάει. Ο ακροατής καλείται να αποφασίσει πόσες από αυτές θα δεχτεί.
Η τηλεόραση, το μποϊκοτάζ και οι πωλήσεις
Η αντίδραση του δημοσιογράφου Dieter Kronzucker έδωσε μεγάλη δημοσιότητα στη διαμάχη. Στο «heute journal» του ZDF επέκρινε το τραγούδι, αντιμετωπίζοντάς το ως θέμα που ξεπερνούσε τα όρια μιας μουσικής κυκλοφορίας.
Η προσωπική του εμπειρία εξηγεί την ιδιαίτερη ευαισθησία του: οι δύο κόρες του και ένας ανιψιός του είχαν απαχθεί στην Ιταλία το 1980. Η υπόθεση είχε προηγηθεί αρκετά χρόνια της κυκλοφορίας του «Jeanny».
Ακολούθησε μποϊκοτάζ από αρκετούς δυτικογερμανικούς ραδιοσταθμούς. Οι επικριτές έβλεπαν μια αισθητικοποίηση της βίας εναντίον μιας γυναίκας. Ο Bolland υπερασπιζόταν την πρόθεσή του να μιλήσει για τις εξαφανίσεις, και ο Bork επέμενε ότι το κοινό είχε αντλήσει συμπεράσματα από τις υπαινικτικές φράσεις και την εικόνα του κλιπ, όχι από τη γενικότερη εικόνα του τραγουδιού.
Οι αντιδράσεις αφορούσαν κυρίως την υποψία ότι πίσω από τον μονόλογο κρυβόταν ένα βίαιο έγκλημα. Ορισμένοι κατηγόρησαν το τραγούδι ότι εξυμνούσε ακόμη και τον βιασμό, παρότι οι στίχοι δεν περιγράφουν ρητά μια τέτοια πράξη. Η απειλητική ερμηνεία και οι εικόνες του βίντεο είχαν οδηγήσει τη συζήτηση πολύ πέρα από όσα λέγονταν καθαρά στο τραγούδι.
Ο Wilhelm Wieben, που είχε δανείσει τη φωνή του στο δελτίο ειδήσεων της ηχογράφησης, δεν συμμεριζόταν αυτή την ανάγνωση. Όταν ρωτήθηκε σχετικά χρόνια αργότερα, απάντησε: «Προσωπικά, δεν σκέφτηκα ποτέ τον βιασμό».
Η διαμάχη αύξησε θεαματικά το ενδιαφέρον. Ο Ferdi Bolland ανέφερε ότι, στην κορύφωση του θορύβου, οι πωλήσεις στη Γερμανία έφταναν τις 30.000 singles την ημέρα. Το «Jeanny» παρέμεινε οκτώ εβδομάδες στο Νο1 της Γερμανίας και κατέκτησε την πρώτη θέση στην επίσημη ετήσια κατάταξη singles του 1986. Έφτασε επίσης στην κορυφή στην Αυστρία, την Ελβετία, την Ολλανδία και τη Νορβηγία.
Όσο κάποιοι προσπαθούσαν να περιορίσουν τη μετάδοσή του τραγουδιού, η συζήτηση γύρω από αυτό, εξασφάλιζε ένα κοινό που ήθελε να ακούσει τι ακριβώς είχε προκαλέσει τόση αναστάτωση.
Έναν χρόνο αργότερα
Το 1986 ο Falco επέστρεψε στην ιστορία με το «Coming Home (Jeanny Part 2, Ein Jahr danach)», από το album «Emotional». Ο αφηγητής κοιτάζει πίσω και αναζητά την Jeanny, χωρίς να εξηγεί καθαρά όσα μεσολάβησαν. Παρουσιάζοντας όσα συνέβησαν ως μια ερωτική σχέση που οι άλλοι δεν κατάλαβαν και καταδίκασαν. Αναπολεί την πρώτη τους συνάντηση, αισθάνεται ότι ο χρόνος που πέρασε ήταν ατελείωτος και εκφράζει την επιθυμία να τη δει ξανά. Μια ουσιαστική προσθήκη είναι ότι ακούγεται πλέον γυναικεία φωνή, η οποία αναζητά τον άνδρα και αναρωτιέται για τα αισθήματα και την επιστροφή του. Αυτό επιτρέπει την ανάγνωση μιας αμοιβαίας σχέσης.
Αυτή η συνέχεια έγινε επίσης Νο1 στη Γερμανία.
Ο Horst Bork παραδέχτηκε αργότερα ότι η ομάδα αξιοποίησε το ενδιαφέρον που είχαν δημιουργήσει οι κατηγορίες και πάνω σε αυτό το ενδιαφέρον χτίστηκε η εξέλιξη της ιστορίας με το «Coming Home (Jeanny Part 2)».
Αν πάντως ακούσεις ξανά το πρώτο «Jeanny» έχοντας όλα αυτά κατά νου, η πιο επίμονη λεπτομέρεια παραμένει η απουσία μιας απάντησης. Ο Falco υψώνει τη φωνή, ο παρουσιαστής διαβάζει το δελτίο, οι σχολιαστές καταγγέλλουν, οι δημιουργοί εξηγούν. Η γυναίκα που έδωσε το όνομά της στο τραγούδι εξακολουθεί να μην έχει τον δικό της λόγο…
Οι στίχοι
| Jeanny, komm, come on Steh auf – bitte, du wirst ganz naß Schon spät, komm – wir müssen weg hier, Raus aus dem Wald, verstehst du nicht? Wo ist dein Schuh, du hast ihn verloren, Als ich dir den Weg zeigen mußte Wer hat verloren? Du dich? Ich mich? Oder, oder wir uns? |
Jeanny, έλα, έλα, σήκω — σε παρακαλώ, θα γίνεις μούσκεμα. Είναι κιόλας αργά, έλα — πρέπει να φύγουμε από εδώ, να βγούμε από το δάσος, δεν καταλαβαίνεις; Πού είναι το παπούτσι σου; Το έχασες όταν χρειάστηκε να σου δείξω τον δρόμο. Ποιος χάθηκε; Εσύ; Εγώ; Ή… ή χάσαμε ο ένας τον άλλον; |
| Jeanny, quit livin’ on dreams Jeanny, life is not what it seems Such a lonely little girl in a cold, cold world There’s someone who needs you Jeanny, quit livin’ on dreams Jeanny, life is not what it seems You’re lost in the night, don’t wanna struggle and fight There’s someone, who needs you! Oh babe. |
Jeanny, πάψε να ζεις με όνειρα. Jeanny, η ζωή δεν είναι όπως φαίνεται. Ένα τόσο μοναχικό κοριτσάκι σ’ έναν κρύο, κρύο κόσμο. Υπάρχει κάποιος που σε χρειάζεται. Jeanny, πάψε να ζεις με όνειρα. Jeanny, η ζωή δεν είναι όπως φαίνεται. Είσαι χαμένη μέσα στη νύχτα, δεν θέλεις να αγωνίζεσαι και να παλεύεις. Υπάρχει κάποιος που σε χρειάζεται! Ω, μωρό μου. |
| Es ist kalt, wir müssen weg hier, komm Dein Lippenstift ist verwischt Du hast ihn gekauft und ich habe es gesehen Zuviel rot auf deinen Lippen und du hast gesagt: “Mach mich nicht an” Aber du warst durchschaut, Augen sagen mehr als Worte Du brauchst mich doch, hmh? Alle wissen, daß wir zusammen sind ab heute Jetzt hör ich sie! Sie kommen Sie kommen, dich zu holen Sie werden dich nicht finden Niemand wird dich finden, du bist bei mir! |
Κάνει κρύο, πρέπει να φύγουμε από εδώ, έλα. Το κραγιόν σου έχει μουτζουρωθεί. Το αγόρασες και σε είδα. Πάρα πολύ κόκκινο στα χείλη σου, κι εσύ είπες: «Μη μου την πέφτεις». Μα σε είχα καταλάβει, τα μάτια λένε περισσότερα από τα λόγια. Με χρειάζεσαι, έτσι δεν είναι; Χμ; Όλοι ξέρουν ότι από σήμερα είμαστε μαζί. Τώρα τους ακούω! Έρχονται. Έρχονται να σε πάρουν. Δεν θα σε βρουν. Κανείς δεν θα σε βρει — είσαι μαζί μου! |
| Jeanny, quit livin’ on dreams Jeanny, life is not what it seems Such a lonely little girl in a cold, cold world There’s someone who needs you Jeanny, quit livin’ on dreams Jeanny, life is not what it seems You’re lost in the night, don’t wanna struggle and fight There’s someone, who needs you |
Jeanny, πάψε να ζεις με όνειρα. Jeanny, η ζωή δεν είναι όπως φαίνεται. Ένα τόσο μοναχικό κοριτσάκι σ’ έναν κρύο, κρύο κόσμο. Υπάρχει κάποιος που σε χρειάζεται. Jeanny, πάψε να ζεις με όνειρα. Jeanny, η ζωή δεν είναι όπως φαίνεται. Είσαι χαμένη μέσα στη νύχτα, δεν θέλεις να αγωνίζεσαι και να παλεύεις. Υπάρχει κάποιος που σε χρειάζεται. |
| Newsflash: In den letzten Monaten ist die Zahl der vermißten Personen dramatisch angestiegen. Die jüngste Veröffentlichung der lokalen Polizeibehörde berichtet von einem weiteren tragischen Fall. Es handelt sich um ein neunzehnjähriges Mädchen, das zuletzt vor vierzehn Tagen gesehen wurde. Die Polizei schließt die Möglichkeit nicht aus, dass es sich hier um ein Verbrechen handelt. |
Έκτακτη είδηση: Τους τελευταίους μήνες ο αριθμός των αγνοουμένων έχει αυξηθεί δραματικά. Η τελευταία ανακοίνωση της τοπικής αστυνομικής αρχής αναφέρει ακόμη μία τραγική υπόθεση. Πρόκειται για μια δεκαεννιάχρονη κοπέλα, την οποία είδαν για τελευταία φορά πριν από δεκατέσσερις ημέρες. Η αστυνομία δεν αποκλείει το ενδεχόμενο να πρόκειται για έγκλημα. |
| Jeanny!… Looks now there’s someone who still needs you Jeanny, quit livin’ on dreams Jeanny! Jeanny! Jeanny! You’re lost in the night, don’t wanna struggle and fight Looks now there’s someone who still needs you |
Jeanny!… Κοίτα, υπάρχει ακόμα κάποιος που σε χρειάζεται. Jeanny, πάψε να ζεις με όνειρα. Jeanny! Jeanny! Jeanny! Είσαι χαμένη μέσα στη νύχτα, δεν θέλεις να αγωνίζεσαι και να παλεύεις. Κοίτα, υπάρχει ακόμα κάποιος που σε χρειάζεται. |
| Jeanny, quit livin’ on dreams Jeanny, life is not what it seems Such a lonely little girl in a cold, cold world There’s someone who needs you Jeanny, quit livin’ on dreams Jeanny, life is not what it seems You’re lost in the night, don’t wanna struggle and fight There’s someone, who needs you |
Jeanny, πάψε να ζεις με όνειρα. Jeanny, η ζωή δεν είναι όπως φαίνεται. Ένα τόσο μοναχικό κοριτσάκι σ’ έναν κρύο, κρύο κόσμο. Υπάρχει κάποιος που σε χρειάζεται. Jeanny, πάψε να ζεις με όνειρα. Jeanny, η ζωή δεν είναι όπως φαίνεται. Είσαι χαμένη μέσα στη νύχτα, δεν θέλεις να αγωνίζεσαι και να παλεύεις. Υπάρχει κάποιος που σε χρειάζεται. |
| Jeanny, quit livin’ on dreams Jeanny, life is not what it seems Such a lonely little girl in a cold, cold world There’s someone who needs you Jeanny, quit livin’ on dreams Jeanny, life is not what it seems You’re lost in the night, don’t wanna struggle and fight There’s someone, who needs you |
Jeanny, πάψε να ζεις με όνειρα. Jeanny, η ζωή δεν είναι όπως φαίνεται. Ένα τόσο μοναχικό κοριτσάκι σ’ έναν κρύο, κρύο κόσμο. Υπάρχει κάποιος που σε χρειάζεται. Jeanny, πάψε να ζεις με όνειρα. Jeanny, η ζωή δεν είναι όπως φαίνεται. Είσαι χαμένη μέσα στη νύχτα, δεν θέλεις να αγωνίζεσαι και να παλεύεις. Υπάρχει κάποιος που σε χρειάζεται. |
—————————————–
Κάθε Τετάρτη στο MusicCorner.gr και μια νέα ιστορία πίσω από ένα φημισμένο τραγούδι… Stay tuned…
Θέλεις να μαθαίνεις για περισσότερες ιστορίες πίσω από γνωστά τραγούδια? Γράψου στο Newsletter παρακάτω για να σε ενημερώνουμε άμεσα και μπες στη στήλη με τα “Αφιερώματα” μας…
