Γράφει ο Γιώργος Γκολφινόπουλος
Στις 7 Οκτωβρίου 1968, πριν από τον πέμπτο αγώνα του World Series στο Ντιτρόιτ, ο José Feliciano πήρε την κιθάρα του για να ερμηνεύσει τον εθνικό ύμνο των ΗΠΑ. Οι θεατές στο Tiger Stadium περίμεναν το γνώριμο τελετουργικό που προηγείται ενός αγώνα μπέιζμπολ. Άκουσαν όμως μια αργή, προσωπική εκδοχή του «The Star-Spangled Banner», με στοιχεία folk και latin jazz. Για κάποιους ήταν συγκινητική. Για άλλους, απαράδεκτη.
Μια κιθάρα στη μέση του γηπέδου
Ο 23χρονος, γεννημένος στο Πουέρτο Ρίκο μουσικός είχε ήδη γνωρίσει επιτυχία με τη διασκευή του στο «Light My Fire» των Doors. Την πρόσκληση να τραγουδήσει πριν από τον αγώνα των Detroit Tigers με τους St. Louis Cardinals τού είχε απευθύνει ο εκφωνητής των Tigers, Ernie Harwell. Ο Feliciano κράτησε τους στίχους του ύμνου, αλλά τον έφερε στον δικό του μουσικό κόσμο: μόνο η φωνή του και η ακουστική του κιθάρα, μακριά από τον επιβλητικό τρόπο με τον οποίο ακουγόταν συνήθως σε τέτοιες περιστάσεις.
Το 1968 οι ΗΠΑ ζούσαν τις συνέπειες του πολέμου στο Βιετνάμ και τις αναταράξεις από τις δολοφονίες του Martin Luther King Jr. και του Robert Kennedy. Μέσα σε εκείνο το κλίμα, η διαφορετική απόδοση ενός εθνικού συμβόλου ήταν αρκετή για να προκαλέσει μεγάλη διαμάχη. Ο ίδιος ο Feliciano θυμόταν αργότερα ότι στο γήπεδο άκουσε και επευφημίες και αποδοκιμασίες. Την έκταση της αντίδρασης την έμαθε στη συνέχεια, όταν πληροφορήθηκε ότι τα τηλεφωνικά κέντρα είχαν κατακλυστεί από διαμαρτυρίες.
Μια πατριωτική πρόθεση, μια οργισμένη αντίδραση
Ορισμένοι αντιμετώπισαν την ερμηνεία ως ασέβεια προς τον ύμνο. Ο Feliciano, όμως, έλεγε ότι η πρόθεσή του ήταν ακριβώς η αντίθετη: ήθελε να εκφράσει την ευγνωμοσύνη και τα συναισθήματά του για την Αμερική με τη δική του φωνή. Η διαφωνία δεν περιορίστηκε στα σχόλια μετά τον αγώνα. Σε συνέντευξή του χρόνια αργότερα επιβεβαίωσε ότι ραδιοφωνικοί σταθμοί σταμάτησαν να παίζουν τη μουσική του.
Κι όμως, η ηχογράφηση εκείνης της εμφάνισης κυκλοφόρησε ως single και έφτασε στο Νο50 του Billboard Hot 100. Η εκδοχή που θεωρήθηκε τότε πρόκληση άνοιξε τη συζήτηση για το αν ένας καλλιτέχνης μπορεί να ερμηνεύσει τον ύμνο μέσα από τη δική του μουσική γλώσσα. Την επόμενη χρονιά, ο Jimi Hendrix θα παρουσίαζε τη δική του, εντελώς διαφορετική ανάγνωση στο Woodstock.
Η ίδια κιθάρα, πενήντα χρόνια μετά
Το 2018 ο Feliciano ερμήνευσε ξανά τον ύμνο σε τελετή πολιτογράφησης στο Εθνικό Μουσείο Αμερικανικής Ιστορίας του Smithsonian. Εκεί δώρισε την κιθάρα Candelas με την οποία είχε παίξει στο Tiger Stadium. Ένα όργανο που είχε βρεθεί στο κέντρο μιας οργισμένης διαμάχης πέρασε στη συλλογή ενός μουσείου για να θυμίζει εκείνη τη μέρα: τη στιγμή που μια γνώριμη μελωδία ακούστηκε διαφορετικά και ανάγκασε την Αμερική να συζητήσει τι σημαίνει να την τραγουδάς με τον δικό σου τρόπο.
