Γράφει ο Παύλος Ζέρβας
Το “Bohemian Rhapsody” των Queen είναι από εκείνα τα τραγούδια που δεν μοιάζουν με κανένα άλλο. Όταν κυκλοφόρησε το 1975, πολλοί στη μουσική βιομηχανία πίστευαν ότι ήταν υπερβολικά παράξενο για να γίνει επιτυχία. Ένα τραγούδι σχεδόν έξι λεπτών χωρίς κανονικό ρεφρέν, με εναλλαγές από μπαλάντα σε όπερα και από όπερα σε σκληρό ροκ, έμοιαζε να πηγαίνει κόντρα σε κάθε κανόνα του ραδιοφώνου.
Κι όμως, το τραγούδι εξελίχθηκε σε ένα από τα πιο εμβληματικά singles όλων των εποχών!
Ένα τραγούδι που έσπασε όλους τους κανόνες
Το “Bohemian Rhapsody” κυκλοφόρησε μέσα από το άλμπουμ A Night at the Opera και ήταν δημιούργημα του Freddie Mercury. Από την αρχή, ο Mercury είχε στο μυαλό του κάτι πολύ διαφορετικό από μια συνηθισμένη rock σύνθεση.
Το τραγούδι αποτελείται από διαδοχικές ενότητες που αλλάζουν δραματικά ύφος. Μια λυρική μπαλάντα στην αρχή, μια θεατρική οπερατική ενότητα γεμάτη φωνητικά layers και ένα δυναμικό hard rock ξέσπασμα πριν από το ήσυχο φινάλε. Η δομή αυτή έκανε το κομμάτι να μοιάζει περισσότερο με μικρή rock όπερα παρά με κλασικό single.
Ο ίδιος ο Freddie Mercury είχε δηλώσει:
…πολλοί έθαψαν το “Bohemian Rhapsody”, αλλά με τι ακριβώς μπορείς να το συγκρίνεις; Πες μου ένα συγκρότημα που έβγαλε οπερατικό single…
Η ηχογράφηση ήταν εξίσου ασυνήθιστη. Οι Queen πέρασαν εβδομάδες στο στούντιο και ηχογράφησαν δεκάδες, ακόμη και εκατοντάδες φωνητικά overdubs για να δημιουργήσουν την πολυφωνική «οπερατική» ενότητα του τραγουδιού. Για τα δεδομένα της εποχής, η παραγωγή ήταν εξαιρετικά απαιτητική και δαπανηρή.
Το μυστήριο των στίχων
Από την πρώτη στιγμή, οι στίχοι του τραγουδιού προκάλεσαν ερωτήματα. Τι ακριβώς αφηγείται το “Bohemian Rhapsody”; Είναι μια ιστορία εγκλήματος; Ένα θεατρικό δράμα; Ή μια μεταφορά για κάτι βαθύτερο;
Ο ίδιος ο Freddie Mercury ποτέ δεν έδωσε σαφή απάντηση. Όταν τον ρωτούσαν για το νόημα των στίχων, συνήθως απαντούσε υπαινικτικά ότι:
…το τραγούδι μπορεί να ερμηνευτεί όπως θέλει ο καθένας…
Με τα χρόνια, πολλοί βιογράφοι και αναλυτές υποστήριξαν ότι το τραγούδι ίσως αποτελεί μια συμβολική εξομολόγηση του Mercury για την προσωπική του ταυτότητα. Στην ανάγνωση αυτή, ο στίχος “Mama, just killed a man” ερμηνεύεται ως μεταφορά για την «παλιά ζωή» που αφήνει πίσω του, ενώ το δραματικό μέρος του τραγουδιού εκφράζει μια εσωτερική σύγκρουση και τελικά μια μορφή αποδοχής.
Η θεωρία αυτή δεν επιβεβαιώθηκε ποτέ επίσημα, αλλά το μυστήριο γύρω από τους στίχους συνέβαλε στο να αποκτήσει το τραγούδι σχεδόν μυθικό χαρακτήρα.
Το video που άλλαξε την ιστορία των music videos
Ένας ακόμη λόγος που το “Bohemian Rhapsody” θεωρείται ιστορικό είναι το video που το συνόδευσε. Μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του ’70, τα περισσότερα προωθητικά clips ήταν απλές καταγραφές συγκροτημάτων που έπαιζαν το τραγούδι τους.
Οι Queen αποφάσισαν να κάνουν κάτι διαφορετικό. Γύρισαν ένα προσεκτικά σκηνοθετημένο promo video με δραματικό φωτισμό και πολλαπλές εικόνες των μελών της μπάντας να εμφανίζονται ταυτόχρονα στην οθόνη. Η αισθητική του ήταν πιο κινηματογραφική από οτιδήποτε είχε προηγηθεί σε παρόμοια clips.
Το video δημιουργήθηκε αρχικά για έναν πρακτικό λόγο: το τραγούδι ήταν πολύ δύσκολο να αναπαραχθεί ζωντανά σε τηλεοπτικές εκπομπές. Το βίντεο επέτρεψε στο συγκρότημα να προωθήσει το single χωρίς να χρειάζεται να εμφανίζεται σε κάθε τηλεοπτικό πρόγραμμα.
Η συνεχής προβολή του στην τηλεόραση απέδειξε ότι ένα τραγούδι μπορούσε να προωθηθεί τεράστια μέσα από ένα video. Για πολλούς ιστορικούς της ποπ κουλτούρας, το clip του “Bohemian Rhapsody” θεωρείται ο πρόδρομος της εποχής των music videos που θα “φούντωνε” λίγα χρόνια αργότερα με τη δημιουργία του MTV.
Ένα τραγούδι που έγινε θρύλος
Παρά τις αρχικές επιφυλάξεις της δισκογραφικής εταιρείας, το “Bohemian Rhapsody” έγινε τεράστια επιτυχία. Έφτασε στην κορυφή των charts και παρέμεινε εκεί για εβδομάδες, αποδεικνύοντας ότι ακόμη και ένα τραγούδι που αψηφά όλους τους ορθούς κανόνες της μουσικής, μπορεί να γίνει παγκόσμιο φαινόμενο.
…ήμασταν απόλυτα βέβαιοι ότι το “Bohemian Rhapsody” μπορούσε να γίνει επιτυχία ολόκληρο, όπως ήταν. Έχουμε αναγκαστεί να κάνουμε συμβιβασμούς, αλλά το να κόψουμε ένα τραγούδι δεν θα είναι ποτέ ένας από αυτούς. Ήταν πραγματικά ένα τεράστιο εγχείρημα, γιατί στην ουσία είχε χτιστεί πάνω σε τρεις ξεκάθαρες ενότητες που ενώθηκαν μεταξύ τους….
Σήμερα θεωρείται όχι μόνο ένα από τα πιο γνωστά τραγούδια των Queen, αλλά και ένα από τα πιο δημιουργικά και τολμηρά κομμάτια στην ιστορία της rock μουσικής. Η σύνθεση του Freddie Mercury συνδυάζει θέατρο, όπερα και ροκ με τρόπο που εξακολουθεί να μοιάζει μοναδικός σχεδόν πέντε δεκαετίες μετά.
Και ίσως αυτό να είναι το μεγαλύτερο μυστικό του “Bohemian Rhapsody”. Όσο κι αν αναλύεται, εξακολουθεί να αφήνει χώρο για φαντασία. Ένα τραγούδι που μοιάζει με μικρό μουσικό δράμα χωρίς ξεκάθαρη εξήγηση και ακριβώς γι’ αυτό συνεχίζει να συναρπάζει γενιές ακροατών.
Οι στίχοι
| Is this the real life? Is this just fantasy? Caught in a landslide No escape from reality |
Είναι αυτή η αληθινή ζωή; Είναι απλώς μια φαντασία; Παγιδευμένος σε μια κατολίσθηση Χωρίς διαφυγή από την πραγματικότητα |
| Open your eyes Look up to the skies and see I’m just a poor boy, I need no sympathy Because I’m easy come, easy go Little high, little low Any way the wind blows Doesn’t really matter to me, to me |
Άνοιξε τα μάτια σου Κοίτα ψηλά στον ουρανό και δες Είμαι απλά ένα φτωχό παιδί, δεν θέλω συμπόνια Γιατί εύκολα έρχομαι, εύκολα φεύγω Λίγο πάνω, λίγο κάτω Όπως κι αν φυσά ο άνεμος Δεν έχει πραγματικά σημασία για μένα, για μένα |
| Mama, just killed a man Put a gun against his head Pulled my trigger, now he’s dead Mama, life had just begun But now I’ve gone and thrown it all away |
Μάνα, μόλις σκότωσα έναν άντρα Έβαλα ένα όπλο στο κεφάλι του Πάτησα τη σκανδάλη, τώρα είναι νεκρός Μάνα, η ζωή μόλις είχε αρχίσει Μα τώρα πήγα και τα κατέστρεψα όλα |
| Mama, ooh Didn’t mean to make you cry If I’m not back again this time tomorrow Carry on, carry on as if nothing really matters |
Μάνα, ω… Δεν ήθελα να σε κάνω να κλάψεις Αν δεν επιστρέψω ξανά αυτή την ώρα αύριο Συνέχισε, συνέχισε, σαν να μην έχει τίποτα πραγματικά σημασία |
| Too late, my time has come Sends shivers down my spine Body’s aching all the time Goodbye, everybody, I’ve got to go Gotta leave you all behind and face the truth |
Πολύ αργά, ήρθε η ώρα μου Στέλνει ρίγη στη ραχοκοκαλιά μου Το σώμα μου πονάει συνεχώς Αντίο, σε όλους, πρέπει να φύγω Πρέπει να σας αφήσω όλους πίσω και να αντιμετωπίσω την αλήθεια |
| Mama, ooh (Any way the wind blows) I don’t wanna die I sometimes wish I’d never been born at all |
Μάνα, ω… (Όπως κι αν φυσά ο άνεμος) Δεν θέλω να πεθάνω Μερικές φορές εύχομαι να μην είχα γεννηθεί ποτέ |
| I see a little silhouetto of a man Scaramouche, Scaramouche, will you do the Fandango? Thunderbolt and lightning very, very frightening me (Galileo) Galileo (Galileo) Galileo Galileo Figaro Magnifico-o-o-o-o |
Βλέπω μια μικρή σιλουέτα ενός άντρα Σκαραμούς, Σκαραμούς, θα χορέψεις το φαντάνγκο; * Κεραυνός και αστραπή, με τρομάζουν πάρα πολύ (Γαλιλαίε) Γαλιλαίε (Γαλιλαίε) Γαλιλαίε Γαλιλαίε Φίγκαρο Εξαιρετικό, ω-ω-ω-ω |
| I’m just a poor boy, nobody loves me He’s just a poor boy from a poor family Spare him his life from this monstrosity |
Είμαι μονάχα ένα φτωχό παιδί, κανείς δεν με αγαπά Είναι μονάχα ένα φτωχό παιδί από μια φτωχή οικογένεια Χαρίστε του τη ζωή από αυτή τη φρικαλεότητα |
| Easy come, easy go, will you let me go? Bismillah! No, we will not let you go (Let him go!) Bismillah! We will not let you go (Let him go!) Bismillah! We will not let you go (Let me go!) Will not let you go (Let me go!) Never let you go (Never, never, never, never let me go) Oh oh oh oh No, no, no, no, no, no, no Oh, mamma mia, mamma mia (Mamma mia, let me go) Beelzebub has a devil put aside for me, for me, for me |
Εύκολα έρχεται, εύκολα φεύγει, θα με αφήσετε να φύγω; Στο όνομα του Θεού! Όχι, δεν θα σε αφήσουμε να φύγεις (Αφήστε τον να φύγει!) Στο όνομα του Θεού! Δεν θα σε αφήσουμε να φύγεις (Αφήστε τον να φύγει!) Στο όνομα του Θεού! Δεν θα σε αφήσουμε να φύγεις (Αφήστε με να φύγω!) Δεν θα σε αφήσουμε να φύγεις (Αφήστε με να φύγω!) Ποτέ δεν θα σε αφήσουμε να φύγεις (Ποτέ, ποτέ, ποτέ, ποτέ μην με αφήσετε να φύγω) Ω, ω, ω, ω Όχι, όχι, όχι, όχι, όχι, όχι, όχι Ω, μάμμα μία, μάμμα μία (Μάμμα μία, άφησέ με να φύγω) Ο Βεελζεβούλ έχει έναν διάβολο φυλαγμένο για μένα, για μένα, για μένα |
| So you think you can stone me and spit in my eye? So you think you can love me and leave me to die? Oh, baby, can’t do this to me, baby Just gotta get out, just gotta get right outta here Ooh, ooh yeah, ooh yeah |
Λοιπόν νομίζεις ότι μπορείς να με λιθοβολήσεις και να με φτύσεις στα μάτια; Λοπόν νομίζεις ότι μπορείς να με αγαπήσεις και μετά να με αφήσεις να πεθάνω; Ω, μωρό μου, δεν μπορείς να μου το κάνεις αυτό, μωρό μου Πρέπει απλώς να φύγω, πρέπει να φύγω αμέσως από εδώ Ω, ω ναι, ω ναι |
| Nothing really matters Anyone can see Nothing really matters Nothing really matters to me |
Τίποτα δεν έχει πραγματικά σημασία Ο καθένας μπορεί να το δει Τίποτα δεν έχει πραγματικά σημασία Τίποτα δεν έχει πραγματικά σημασία για μένα |
| Any way the wind blows | Όπως κι αν φυσά ο άνεμος |
* η έκφραση “Σκαραμούς, Σκαραμούς, θα χορέψεις το φαντάνγκο;” δεν έχει ένα «κυριολεκτικό» νόημα μέσα στην ιστορία του τραγουδιού. Είναι περισσότερο θεατρική, σουρεαλιστική εικόνα. Ο Σκαραμούς είναι φιγούρα της ιταλικής commedia dell’arte, ένας καυχησιάρης, δραματικός, λίγο γελοίος χαρακτήρας, θεατρίνος και υπερβολικός.
Το φαντάνγκο είναι έντονος ισπανικός χορός.
Όμως ως αίσθηση αποδίδει κάτι σαν: «Θεατρική φιγούρα, θα μπεις κι εσύ σε αυτό το παράξενο, σχεδόν δαιμονικό θέαμα;»
Δεν υπάρχει ωστόσο επιβεβαιωμένη εξήγηση από τον Freddie Mercury ότι ο Σκαραμούς συμβολίζει ένα συγκεκριμένο πρόσωπο. Είναι από εκείνες τις εικόνες που κάνουν το τραγούδι να μοιάζει με αλλόκοτο μουσικό δράμα.
———————————–
Κάθε Τετάρτη στο MusicCorner.gr και μια νέα ιστορία πίσω από ένα φημισμένο τραγούδι… Stay tuned…
Θέλεις να μαθαίνεις για περισσότερες ιστορίες πίσω από γνωστά τραγούδια? Γράψου στο Newsletter παρακάτω για να σε ενημερώνουμε άμεσα και μπες στη στήλη με τα “Αφιερώματα” μας…
