Γράφει ο Παύλος Ζέρβας
Ένα τηλεφώνημα που δεν πήγε καλά, μια φράση ειπωμένη ως ύστατη άμυνα και τρεις ερμηνείες που μετέφεραν τους ίδιους στίχους σε εντελώς διαφορετικούς κόσμους. Το «Always on My Mind» γεννήθηκε από μια πραγματική απολογία του Wayne Carson, συνδέθηκε με την πιο εύθραυστη περίοδο του Elvis Presley, έγινε η ώριμη εξομολόγηση του Willie Nelson και, στα χέρια των Pet Shop Boys, μεταμορφώθηκε σε ένα από τα λαμπρότερα -και πιο παράξενα μελαγχολικά- pop τραγούδια της δεκαετίας του ’80.
Ας δούμε τη διαδρομή ενός τραγουδιού που απέδειξε ότι οι ίδιοι στίχοι μπορούν να αλλάξουν ψυχή, όταν αλλάζει ο άνθρωπος που τους τραγουδά.
Η φράση που γεννήθηκε μέσα σε έναν καβγά
Στα τέλη του 1971, ο Wayne Carson βρισκόταν στο Memphis για δουλειά. Το ταξίδι του είχε ήδη κρατήσει περισσότερο απ’ όσο είχε υπολογίσει και, όταν τηλεφώνησε στη σύζυγό του στο Springfield του Missouri για να της πει ότι θα αργούσε κι άλλο να επιστρέψει, εκείνη δεν έκρυψε τον θυμό της.
Ο Carson προσπάθησε να υπερασπιστεί τον εαυτό του λέγοντάς της, στην ουσία, ότι μπορεί να έλειπε πολύ, αλλά τη σκεφτόταν συνεχώς. Η φράση τον σταμάτησε. Διέκοψε γρήγορα τη συνομιλία, ώστε να την καταγράψει πριν χαθεί.
Είχε βρει τον πυρήνα του «You Were Always on My Mind», όπως ήταν ο αρχικός τίτλος. Είχε όμως μόνο ένα μέρος του τραγουδιού. Στο American Sound Studio του Chips Moman, ο Johnny Christopher τον βοήθησε να το προχωρήσει και λίγο αργότερα προστέθηκε ο Mark James. Ο τελευταίος, κουρασμένος από συνεχόμενες δουλειές, δεν σκόπευε να μείνει για πολύ. Μέχρι την τέταρτη φορά που πέρασαν το τραγούδι, όμως, οι τρεις τους το είχαν ολοκληρώσει.
Ο Carson περιέγραψε αργότερα το «Always on My Mind» ως «μια μεγάλη απολογία». Όχι μια απολογία γραμμένη ειδικά για τον Elvis, όπως συχνά θεωρήθηκε εκ των υστέρων, αλλά για κάθε άνθρωπο που γνωρίζει ότι δεν στάθηκε στο ύψος μιας αγάπης και ψάχνει, ίσως πολύ αργά, τις σωστές λέξεις.
Και εδώ βρίσκεται το άβολο μεγαλείο του τραγουδιού. Ο αφηγητής δεν ισχυρίζεται ότι αγάπησε σωστά. Παραδέχεται ότι δεν πρόσφερε αρκετό χρόνο, τρυφερότητα και προσοχή. Το μόνο που μπορεί ακόμη να επικαλεστεί είναι ότι ο άλλος άνθρωπος δεν έφυγε ποτέ από τη σκέψη του. Μόνο που η σκέψη, όταν δεν γίνεται πράξη, δεν αρκεί πάντα.
Πριν από τον Elvis
Η ιστορία των πρώτων ηχογραφήσεων έχει συχνά χαθεί πίσω από τα ονόματα που έκαναν το τραγούδι παγκόσμια επιτυχία. Η Brenda Lee το ηχογράφησε το 1971, ενώ η πρώτη εκδοχή που κυκλοφόρησε ήταν της Gwen McCrae, τον Μάρτιο του 1972, με τον τίτλο «You Were Always on My Mind». Η έκδοση της Lee ακολούθησε μέσα στην ίδια χρονιά.
Καμία από τις δύο δεν μετέτρεψε το τραγούδι σε διαχρονικό standard. Άνοιξαν, όμως, τον δρόμο πριν έρθει η φωνή που θα το συνέδεε για πρώτη φορά με μια δημόσια ιστορία χωρισμού.
Elvis Presley: η απολογία αποκτά πραγματικό πρόσωπο
Ο Elvis Presley ηχογράφησε το «Always on My Mind» στις 29 Μαρτίου 1972, λίγες εβδομάδες μετά τον χωρισμό του από την Priscilla. Αυτή η χρονική σύμπτωση ήταν αρκετή για να δημιουργήσει την εντύπωση ότι το τραγούδι γράφτηκε πάνω στη δική τους σχέση. Δεν ίσχυε. Όταν όμως το τραγούδησε ο Elvis, ήταν σχεδόν αδύνατο να μη διαβαστεί μέσα από τη ζωή του.
Η ερμηνεία του δεν ακούγεται σαν μια ψύχραιμη αναγνώριση λαθών. Ακούγεται σαν η στιγμή κατά την οποία η άρνηση υποχωρεί και ένας άνθρωπος αντιλαμβάνεται τι χάνει. Η φωνή του συγκρατείται, αλλά δεν κρύβεται. Οι ανάσες, οι μικρές παύσεις και η ευαισθησία με την οποία πλησιάζει τις λέξεις κάνουν την απολογία προσωπική, σχεδόν ιδιωτική.
Στη δική του εκδοχή, η φράση «ήσουν πάντα στο μυαλό μου» δεν είναι επιχείρημα που θα σώσει τη σχέση. Είναι η τελευταία προσπάθεια ενός ανθρώπου να αποδείξει ότι, πίσω από όσα αμέλησε να κάνει, υπήρχε αγάπη. Η γνώση του πραγματικού χωρισμού από την Priscilla δεν εξηγεί τη γέννηση του τραγουδιού, εξηγεί, όμως, γιατί η ερμηνεία έμοιαζε τόσο αληθινή.
Η ηχογράφηση κυκλοφόρησε στην άλλη πλευρά του single «Separate Ways» και έφτασε στο Top 10 της Βρετανίας. Ένα τραγούδι που δεν είχε γραφτεί για τον Elvis είχε πλέον γίνει, στη συνείδηση του κοινού, ένα κομμάτι της δικής του ιστορίας.
Willie Nelson: η παραδοχή ενός ανθρώπου που δεν κρύβεται πια
Δέκα χρόνια αργότερα, ο Willie Nelson δεν προσπάθησε να συναγωνιστεί τη δραματικότητα του Elvis. Έκανε κάτι πιο δύσκολο: αφαίρεσε σχεδόν κάθε ίχνος επίδειξης.
Στην ηχογράφηση του 1982, η φωνή του ακούγεται φθαρμένη, γήινη και συμφιλιωμένη με την ατέλεια. Δεν μοιάζει να ζητά απεγνωσμένα μια δεύτερη ευκαιρία. Μοιάζει να έχει αποδεχθεί ότι το παρελθόν δεν αλλάζει και ότι η συγγνώμη του μπορεί να μη διορθώσει τίποτα. Γι’ αυτό ακριβώς πονά περισσότερο.
Εκεί όπου ο Elvis ακούγεται σαν να βρίσκεται ακόμη μέσα στον χωρισμό, ο Nelson μοιάζει να κοιτάζει τη σχέση από απόσταση. Κάθε παράλειψη έχει ήδη αποκτήσει βάρος. Οι στίχοι δεν είναι πια μια επείγουσα έκκληση αλλά ένας ήσυχος απολογισμός: η ομολογία κάποιου που καταλαβαίνει, ίσως για πρώτη φορά ολοκληρωτικά, ότι το να αγαπάς έναν άνθρωπο μέσα στο μυαλό σου δεν σημαίνει ότι τον φρόντισες και στη ζωή σου.
Η λιτή παραγωγή και το πιάνο αφήνουν μεγάλο χώρο ανάμεσα στις φράσεις. Μέσα σε αυτόν τον χώρο κατοικούν όσα δεν ειπώθηκαν όταν έπρεπε. Ο Nelson δεν τραγουδά σαν αθώος που παρεξηγήθηκε. Τραγουδά σαν ένοχος που δεν αναζητά άλλοθι.
Η δική του εκδοχή έφτασε στην κορυφή του αμερικανικού country chart και στο Νο5 του Billboard Hot 100. Στα Grammy του 1983, ο Nelson τιμήθηκε για την ερμηνεία του, ενώ οι Wayne Carson, Johnny Christopher και Mark James κέρδισαν τα βραβεία Τραγουδιού της Χρονιάς και Καλύτερου Country Τραγουδιού. Το 2008, η ηχογράφηση εντάχθηκε στο Grammy Hall of Fame.
Pet Shop Boys: όταν η ενοχή μπήκε στην πίστα
Το 1987, στη συμπλήρωση δέκα χρόνων από τον θάνατο του Elvis Presley, το βρετανικό ITV ετοίμασε το τηλεοπτικό αφιέρωμα «Love Me Tender». Οι Pet Shop Boys κλήθηκαν, μαζί με άλλους καλλιτέχνες, να παρουσιάσουν ένα τραγούδι του. Αντί να προσεγγίσουν το «Always on My Mind» με σεβασμό μουσείου, το ξανάχτισαν με τον δικό τους ηλεκτρονικό ήχο.
Η ανταπόκριση στην τηλεοπτική εμφάνιση ήταν τόσο έντονη, ώστε το ηχογράφησαν και το κυκλοφόρησαν ως single στις 30 Νοεμβρίου 1987. Λίγες εβδομάδες αργότερα έγινε το χριστουγεννιάτικο Νο1 στη Βρετανία, παραμένοντας στην κορυφή για τέσσερις εβδομάδες. Έφτασε επίσης στο Νο4 του Billboard Hot 100.
Η μεταμόρφωση ήταν ριζική. Τα synthesizers, ο ορμητικός ρυθμός και η λαμπερή παραγωγή δεν εξαφάνισαν τη λύπη των στίχων, αλλά την έκρυψαν. Ο Neil Tennant δεν τραγουδά με τη ραγισμένη φωνή του Elvis ούτε με την κουρασμένη σοφία του Nelson. Κρατά μια χαρακτηριστική απόσταση, σχεδόν σαν να παρατηρεί την απολογία αντί να παραδίδεται σε αυτήν.
Κι όμως, η ψυχρότητα της επιφάνειας κάνει το τραγούδι ακόμη πιο αμφίσημο. Μπορείς να χορεύεις ενώ ακούς έναν άνθρωπο να παραδέχεται ότι απέτυχε. Μπορείς να τραγουδάς δυνατά μια συγγνώμη που ίσως δεν έγινε ποτέ δεκτή. Η χαρά της μουσικής και η ενοχή των λέξεων κινούνται ταυτόχρονα, χωρίς η μία να ακυρώνει την άλλη.
Οι Pet Shop Boys δεν μετέτρεψαν απλώς μια μπαλάντα σε dance-pop επιτυχία. Αποκάλυψαν κάτι που υπήρχε από την πρώτη στιγμή μέσα στο τραγούδι: την απόσταση ανάμεσα σε αυτό που αισθανόμαστε και σε αυτό που καταφέρνουμε να δείξουμε.
Οι ίδιοι στίχοι, τρεις διαφορετικές αλήθειες
Στον Elvis, το «Always on My Mind» είναι η απολογία την ώρα που η πόρτα κλείνει. Στον Willie Nelson, είναι η παραδοχή που έρχεται χρόνια αργότερα, όταν δεν υπάρχει πια τίποτα να διαπραγματευτεί κανείς. Στους Pet Shop Boys, γίνεται η μνήμη που επιμένει ακόμη και κάτω από τα φώτα της πίστας.
Οι λέξεις του Wayne Carson, του Johnny Christopher και του Mark James δεν χρειάστηκε να αλλάξουν. Άλλαξε η ηλικία της φωνής, το μουσικό περιβάλλον, η εποχή και όσα γνώριζε το κοινό για εκείνον που τις τραγουδούσε. Κάθε εκδοχή φώτισε διαφορετικό κομμάτι της ίδιας αποτυχίας: την απώλεια, τη μεταμέλεια, την απόσταση.
Και η αρχική τηλεφωνική φράση του Carson εξακολουθεί να κουβαλά την ίδια αντίφαση. Μπορεί κάποιος να βρίσκεται αληθινά πάντα στο μυαλό μας και, παρ’ όλα αυτά, να μην υπήρξαμε ποτέ όσο παρόντες χρειαζόταν στη ζωή του…
Οι στίχοι
| Maybe I didn’t treat you Quite as good as I should have Maybe I didn’t love you Quite as often as I could have |
Ίσως να μη σου φέρθηκα τόσο καλά όσο θα έπρεπε. Ίσως να μη σ’ αγάπησα τόσο συχνά όσο θα μπορούσα. |
| Little things I should have said and done I just never took the time |
Μικρά πράγματα που έπρεπε να είχα πει και κάνει, μα ποτέ δεν βρήκα τον χρόνο. |
| You were always on my mind (You were always on my mind) You were always on my mind |
Ήσουν πάντα στο μυαλό μου, (ήσουν πάντα στο μυαλό μου) ήσουν πάντα στο μυαλό μου. |
| Maybe I didn’t hold you All those lonely, lonely times And I guess I never told you I’m so happy that you’re mine |
Ίσως να μη σε κράτησα στην αγκαλιά μου όλες εκείνες τις μοναχικές, τόσο μοναχικές στιγμές. Και μάλλον ποτέ δεν σου είπα πόσο ευτυχισμένος είμαι που είσαι δική μου. |
| If I made you feel second best Girl, I’m so sorry I was blind |
Αν σε έκανα να νιώσεις πως ερχόσουν δεύτερη, κορίτσι μου, λυπάμαι τόσο που δεν έβλεπα. |
| You were always on my mind (You were always on my mind) You were always on my mind |
Ήσουν πάντα στο μυαλό μου, (ήσουν πάντα στο μυαλό μου) ήσουν πάντα στο μυαλό μου. |
| Tell me Tell me that your sweet love hasn’t died Give me Give me one more chance to keep you satisfied, satisfied |
Πες μου, πες μου πως η γλυκιά αγάπη σου δεν έχει σβήσει. Δώσε μου, δώσε μου ακόμη μία ευκαιρία να σε κάνω ευτυχισμένη, ευτυχισμένη. |
| Little things I should have said and done I just never took the time |
Μικρά πράγματα που έπρεπε να είχα πει και κάνει, μα ποτέ δεν βρήκα τον χρόνο. |
| You were always on my mind (You were always on my mind) You were always on my mind You were always on my mind |
Ήσουν πάντα στο μυαλό μου, (ήσουν πάντα στο μυαλό μου) ήσουν πάντα στο μυαλό μου. Ήσουν πάντα στο μυαλό μου. |
| Maybe I didn’t treat you Quite as good as I should have Maybe I didn’t love you Quite as often as I could have |
Ίσως να μη σου φέρθηκα τόσο καλά όσο θα έπρεπε. Ίσως να μη σ’ αγάπησα τόσο συχνά όσο θα μπορούσα. |
| Maybe I didn’t hold you All those lonely, lonely times And I guess I never told you I’m so happy that you’re mine |
Ίσως να μη σε κράτησα στην αγκαλιά μου όλες εκείνες τις μοναχικές, τόσο μοναχικές στιγμές. Και μάλλον ποτέ δεν σου είπα πόσο ευτυχισμένος είμαι που είσαι δική μου. |
| Maybe I didn’t treat you Quite as good as I should have |
Ίσως να μη σου φέρθηκα τόσο καλά όσο θα έπρεπε. |
—————————————–
Κάθε Τετάρτη στο MusicCorner.gr και μια νέα ιστορία πίσω από ένα φημισμένο τραγούδι… Stay tuned…
Θέλεις να μαθαίνεις για περισσότερες ιστορίες πίσω από γνωστά τραγούδια? Γράψου στο Newsletter παρακάτω για να σε ενημερώνουμε άμεσα και μπες στη στήλη με τα “Αφιερώματα” μας…
