Γράφει ο Παύλος Ζέρβας
Υπάρχουν φωνές που δεν χρειάζονται συστάσεις. Δεν προλαβαίνει να μπει καλά καλά η πρώτη φράση του τραγουδιού και ξέρεις αμέσως ποιος τραγουδά. Η Bonnie Tyler ανήκε σε αυτή τη σπάνια κατηγορία. Μια φωνή βραχνή, τραχιά, γεμάτη ένταση, που μπορούσε να ακουστεί σαν εξομολόγηση, σαν κραυγή, σαν σκηνή από ταινία λίγο πριν πέσουν οι τίτλοι.
Η είδηση του θανάτου της, σε ηλικία 75 ετών, φέρνει αναπόφευκτα ένα κύμα μνήμης για όσους μεγάλωσαν με τα τραγούδια της. Όχι μόνο με τις μεγάλες επιτυχίες, αλλά με εκείνη την αίσθηση που άφηνε η ερμηνεία της. Η Bonnie Tyler δεν τραγουδούσε απλώς δυνατά. Έδινε την εντύπωση ότι έμπαινε μέσα στο τραγούδι και το τραβούσε στα άκρα του.
Για μένα, η Bonnie Tyler ήταν από τις τραγουδίστριες που μπήκαν πολύ νωρίς στη ζωή μου. Τη θυμάμαι από πιτσιρικάς, κάπου μέσα στη δεκαετία του ’80, όταν πολλά τραγούδια δεν τα καταλάβαινες ακόμη απόλυτα, αλλά τα ένιωθες. Και με εκείνη συνέβαινε ακριβώς αυτό. Δεν ήταν μόνο το “Total Eclipse of the Heart”, όσο κι αν αυτό το τραγούδι έμοιαζε να κουβαλά ολόκληρη καταιγίδα μέσα του. Ήταν η φωνή της. Αυτή η βραχνάδα που δεν ακουγόταν φτιαχτή, ούτε επιτηδευμένη. Έμοιαζε σαν να έβγαινε από άνθρωπο που είχε ήδη περάσει μέσα από την ιστορία του τραγουδιού πριν καν αρχίσει να τη λέει. Σε μια εποχή που μάθαινες τα τραγούδια μέσα από τα ραδιόφωνα, από ηχογραφημένες κασέτες, από βιντεοκλίπ στην τηλεόραση, η Bonnie Tyler είχε κάτι που σε έκανε να την προσέξεις από την πρώτη στιγμή. Αυτή η φωνή ξεχώριζε, δεν έμοιαζε με καμία άλλη.
Γεννημένη ως Gaynor Hopkins στο Skewen της Ουαλίας, ξεκίνησε την πορεία της στα μέσα της δεκαετίας του ’70 και έκανε αισθητή την παρουσία της με τραγούδια όπως το “Lost in France” και, λίγο αργότερα, το “It’s a Heartache”. Το τελευταίο ήταν από εκείνα τα τραγούδια που έδειξαν γρήγορα πως εδώ υπήρχε κάτι διαφορετικό. Μια τραγουδίστρια με country και rock αποχρώσεις, αλλά με μια φωνή που δεν χώραγε εύκολα σε ταμπέλες.
Η χαρακτηριστική βραχνάδα της δεν υπήρχε πάντα με τον τρόπο που τη γνωρίσαμε αργότερα. Η Bonnie Tyler είχε ήδη ξεκινήσει επαγγελματικά, είχε ήδη μπει στη δισκογραφία και είχε προλάβει να γνωρίσει την πρώτη της επιτυχία με το “Lost in France”, όταν εμφανίστηκε το πρόβλημα στις φωνητικές της χορδές. Η συνεχής χρήση της φωνής, οι εμφανίσεις και οι απαιτήσεις μιας καριέρας που μόλις άρχιζε να ανοίγει, την οδήγησαν σε γιατρό, όπου διαπιστώθηκε ότι είχε οζίδια στις φωνητικές χορδές. Η λύση ήταν χειρουργική επέμβαση.
Ήταν περίπου 25 ετών όταν πέρασε αυτή τη δοκιμασία. Μετά το χειρουργείο οι γιατροί τής ζήτησαν να μείνει εντελώς σιωπηλή για εβδομάδες, ώστε να επουλωθούν σωστά οι φωνητικές χορδές. Για μια νέα τραγουδίστρια όμως, που έβλεπε την καριέρα της να αρχίζει να παίρνει το δρόμο της, αυτό δεν ήταν εύκολο. Ήταν σχεδόν μια βίαιη παύση πάνω στην πιο κρίσιμη στιγμή. Η φωνή της δεν επέστρεψε ποτέ ακριβώς όπως πριν. Έμεινε πιο τραχιά, πιο βραχνή, αλλά και πιο αναγνωρίσιμη. Κι εκεί όπου θα μπορούσε να τελειώσει πρόωρα μια καριέρα, άρχισε να διαμορφώνεται το ηχόχρωμα που θα έκανε την Bonnie Tyler μοναδική.
Και μετά ήρθε το 1983. Το “Total Eclipse of the Heart”, γραμμένο από τον Jim Steinman, δεν ήταν απλώς μια μεγάλη επιτυχία. Ήταν ένα από εκείνα τα τραγούδια που κουβαλούν ολόκληρη εποχή μέσα τους. Υπερβολικό, δραματικό, σχεδόν θεατρικό, με παραγωγή που άνοιγε συνεχώς, σαν να ήθελε να καταπιεί τα πάντα γύρω της. Και στη μέση όλων αυτών, η Bonnie Tyler. Όχι σαν μια φωνή που απλώς ακολουθούσε την ένταση του τραγουδιού, αλλά σαν η ερμηνεία που του έδινε το βάρος, το δράμα και την τελική του μορφή.
Το “Total Eclipse of the Heart” ανέβηκε στο Νο1 του βρετανικού Official Singles Chart, ενώ το άλμπουμ “Faster Than the Speed of Night” έφτασε επίσης στο Νο1 των βρετανικών albums. Ήταν η περίοδος που η Bonnie Tyler πέρασε οριστικά από την επιτυχία στη διεθνή αναγνώριση. Δεν ήταν πια απλώς μια τραγουδίστρια με ιδιαίτερη φωνή. Ήταν ένα από τα πρόσωπα της μεγάλης pop-rock σχολής των ’80s.
Το “Holding Out for a Hero” ήρθε να συμπληρώσει αυτή την εικόνα. Ένα τραγούδι γεμάτο ένταση, ρυθμό και υπερβολή, που ταίριαζε απόλυτα στη φωνή της. Η Bonnie Tyler είχε τον τρόπο να κάνει ακόμη και το πιο θεατρικό υλικό να ακούγεται προσωπικό. Δεν χανόταν μέσα στην παραγωγή. Αντίθετα, όσο μεγάλωνε η ενορχήστρωση, τόσο πιο πολύ έβγαινε μπροστά με την ερμηνεία της.
Αυτό ήταν ίσως και το πιο ιδιαίτερο στοιχείο της. Σε μια εποχή όπου η εικόνα άρχισε να παίζει τεράστιο ρόλο, με το MTV να αλλάζει τους κανόνες του παιχνιδιού, η Bonnie Tyler είχε κάτι που δεν μπορούσε να κατασκευαστεί εύκολα. Είχε φωνάρα. Είχε χαρακτήρα. Είχε εκείνη τη σπάνια ικανότητα να μετατρέπει μια μπαλάντα σε θύελλα και ένα ρεφρέν σε προσωπική υπόθεση. Και δεν είχε ανάγκη ούτε από εικόνα ούτε από clips.
Η σχέση της με το κοινό δεν περιορίστηκε φυσικά στη δεκαετία του ’80. Συνέχισε να ηχογραφεί, να εμφανίζεται ζωντανά, να συνεργάζεται, να ταξιδεύει με τα τραγούδια της σε διαφορετικές χώρες και γενιές. Το 2013 εκπροσώπησε το Ηνωμένο Βασίλειο στη Eurovision με το “Believe in Me”, μια εμφάνιση που ήρθε πολλά χρόνια μετά την κορύφωση της εμπορικής της δόξας, αλλά έδειξε πως η ίδια δεν αντιμετώπιζε την πορεία της σαν μουσειακό έκθεμα. Παρέμενε ενεργή, παρούσα, πρόθυμη να σταθεί ξανά μπροστά στο κοινό.
Για το ελληνικό κοινό, η Bonnie Tyler έχει και μια μικρή, αλλά πολύ χαρακτηριστική σύνδεση με τη δική μας δισκογραφία. Το 1992 ακούστηκε δίπλα στη Σοφία Αρβανίτη στο “Πεθαίνω στην ερημιά / The Desert Is in Your Heart”, ένα τραγούδι σε μουσική Μιχάλη Ρακιντζή και στίχους της Σοφίας Αρβανίτη και του Τέρυ Σιγανού, που συμπεριλήφθηκε στο άλμπουμ «Παράφορα».
Είναι από εκείνες τις συνεργασίες που σήμερα μοιάζουν σχεδόν απρόσμενες, αλλά λένε πολλά για το κλίμα της εποχής. Η ελληνική pop των αρχών του ’90 είχε αρχίσει να κοιτάζει πιο ανοιχτά προς τα έξω, να δοκιμάζει πιο μεγάλες παραγωγές, πιο έντονο ήχο, πιο διεθνή αισθητική. Και μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η φωνή της Bonnie Tyler βρήκε έναν παράξενα ταιριαστό χώρο: σε ένα τραγούδι με δραματικότητα, ανατολίτικη αύρα και εκείνη τη μελοδραματική ένταση που μπορούσε να σηκώσει η δική της ερμηνεία.
Ακούγοντάς το σήμερα, δεν το αντιμετωπίζεις απλώς σαν μια «συμμετοχή ξένου ονόματος» σε ελληνικό τραγούδι. Έχει τη γοητεία μιας άλλης εποχής, τότε που τέτοιες συνεργασίες έμοιαζαν πιο δύσκολες, πιο σπάνιες και γι’ αυτό πιο εντυπωσιακές. Η Σοφία Αρβανίτη είχε ήδη τη δική της δυναμική παρουσία στην ελληνική σκηνή, ο Μιχάλης Ρακιντζής έδινε τον χαρακτηριστικό pop-rock ήχο του, και η Bonnie Tyler ερχόταν να προσθέσει εκείνη τη βραχνή, αναγνωρίσιμη ένταση που κουβαλούσε από τις μεγάλες διεθνείς της επιτυχίες. Μια μικρή ελληνική παρένθεση στην πορεία της, αλλά από αυτές που αξίζει να θυμόμαστε…
Στην προσωπική της ζωή, η Bonnie Tyler έμεινε για περισσότερες από πέντε δεκαετίες στο πλευρό του Robert Sullivan, τον οποίο παντρεύτηκε το 1973, πριν ακόμη η ίδια γνωρίσει τη μεγάλη διεθνή επιτυχία. Εκείνος υπήρξε αθλητής του τζούντο και είχε αγωνιστεί στους Ολυμπιακούς Αγώνες του 1972, ενώ στη συνέχεια δραστηριοποιήθηκε επαγγελματικά στον χώρο των ακινήτων. Η Tyler είχε πει πως ένα από τα μυστικά της μακράς σχέσης τους ήταν ότι γνωρίστηκαν πριν μπει στη ζωή της η φήμη. Δεν απέκτησαν παιδιά, κάτι για το οποίο η ίδια είχε μιλήσει με ειλικρίνεια, αναφέροντας και την αποβολή που είχε σε μεγαλύτερη ηλικία. Παρ’ όλα αυτά, μιλούσε πάντα με τρυφερότητα για την οικογένειά της και τα ανίψια της, κρατώντας πίσω από τη μεγάλη φωνή και τη σκηνική ένταση μια πιο ήσυχη, γήινη πλευρά της ζωής της.
Η Bonnie Tyler δεν ήταν από τις ερμηνεύτριες που τις θυμάσαι επειδή απλώς είχαν επιτυχίες. Τη θυμάσαι επειδή η φωνή της είχε πρόσωπο. Μπορούσες να τη φανταστείς ακόμη και χωρίς εικόνα. Είχε ρωγμές, ένταση, πάθος, μια αίσθηση ότι κάθε τραγούδι είχε τη δική του προσωπικότητα.
Η είδηση του θανάτου της αγγίζει έντονα όλους όσους τη συνδέσαμε με τα χρόνια της νιότης μας. Γιατί μαζί με την καλλιτέχνιδα φεύγει και ένα κομμάτι από εκείνο το ραδιόφωνο που έπαιζε στο βάθος, από εκείνες τις πρώτες μουσικές ανακαλύψεις, από τις φωνές που μας έμαθαν ότι ένα τραγούδι δεν χρειάζεται πάντα να είναι ήρεμο για να σε συγκινήσει. Μερικές φορές πρέπει να έρθει σαν καταιγίδα…
Η Bonnie Tyler είχε αυτή την καταιγίδα μέσα της. Και την έκανε τραγούδι…
