Γράφει ο Παύλος Ζέρβας
Στις 10 Σεπτεμβρίου 1982, ο δεκάχρονος Billie Joe Armstrong έχασε τον πατέρα του. Συντετριμμένος, κλείστηκε στο δωμάτιό του και δεν ήθελε να μιλήσει σε κανέναν. Όταν η μητέρα του χτύπησε την πόρτα, εκείνος της απάντησε με μια φράση που, περισσότερα από είκοσι χρόνια αργότερα, θα γινόταν ο τίτλος ενός από τα πιο γνωστά τραγούδια των Green Day: «Wake me up when September ends».
Πίσω από τη μεγάλη ροκ μπαλάντα του American Idiot δεν κρύβεται αρχικά ούτε ο πόλεμος στο Ιράκ, ούτε η 11η Σεπτεμβρίου, όπως συχνά πιστεύεται. Κρύβεται ένα παιδί που ήθελε απλώς να τελειώσει ο πιο δύσκολος μήνας της ζωής του.
Ο Σεπτέμβριος που δεν έφυγε ποτέ
Ο Andrew Armstrong, πατέρας έξι παιδιών, εργαζόταν ως οδηγός φορτηγού και παράλληλα έπαιζε τζαζ μουσική. Είχε ενθαρρύνει από νωρίς το μουσικό ταλέντο του μικρότερου γιου του, όμως πέθανε από καρκίνο του οισοφάγου σε ηλικία 54 ετών.
Για τον Billie Joe, ο Σεπτέμβριος έπαψε από τότε να είναι ένας ακόμη μήνας. Έγινε το χρονικό σημάδι μιας απώλειας που συνέχιζε να επιστρέφει, όσα χρόνια κι αν περνούσαν. Η παιδική φράση έμεινε μέσα του, αλλά χρειάστηκε πολύς καιρός μέχρι να μπορέσει να την κάνει τραγούδι.
Ο ίδιος έχει εξηγήσει ότι απέφευγε για χρόνια να γράψει για τον θάνατο του πατέρα του. Το θέμα ήταν υπερβολικά προσωπικό και επώδυνο. Μόνο όταν ένιωσε ότι είχε φτάσει σε μια εσωτερική καμπή μπόρεσε να επιστρέψει σε εκείνη τη στιγμή και να της δώσει μουσική μορφή. Έτσι, αυτό που ξεκίνησε ως η αντίδραση ενός δεκάχρονου παιδιού μετατράπηκε σε έναν αποχαιρετισμό που γράφτηκε από τον ενήλικο πλέον Armstrong.
Επτά χρόνια, είκοσι χρόνια…
Το τραγούδι δεν αφηγείται με λεπτομέρειες τον θάνατο του Andrew Armstrong. Μιλά κυρίως για το αποτύπωμα που αφήνει η απώλεια και για τον παράξενο τρόπο με τον οποίο περνά ο χρόνος: τα χρόνια συσσωρεύονται, αλλά ορισμένες ημερομηνίες παραμένουν αμετακίνητες.
Οι αναφορές στα επτά και κατόπιν στα είκοσι χρόνια δείχνουν ακριβώς αυτή τη διαδρομή. Η πρώτη περίοδος οδηγεί περίπου από τον θάνατο του πατέρα του έως τα τέλη της δεκαετίας του ’80, όταν ο Armstrong άρχιζε να χτίζει τη μουσική του ζωή, ενώ η δεύτερη φτάνει ως την εποχή κατά την οποία το τραγούδι πήρε την τελική του μορφή. Δεν πρόκειται για ένα στιγμιαίο ξέσπασμα πένθους, αλλά για μια ματιά σε όσα εξακολουθούν να μας συνοδεύουν καθώς μεγαλώνουμε.
Και η μουσική ακολουθεί την ίδια πορεία. Αρχίζει λιτά, με τη φωνή του Armstrong και μια ακουστική κιθάρα. Σταδιακά μπαίνουν τα υπόλοιπα όργανα, ο ρυθμός βαραίνει και η ενορχήστρωση μεγαλώνει, μέχρι που η προσωπική εξομολόγηση αποκτά τη δύναμη ενός ύμνου. Στο τέλος, όμως, η ένταση υποχωρεί και μένει ξανά ένα αίσθημα κενού, σαν την ησυχία που ακολουθεί όταν έχουν ειπωθεί όσα επί χρόνια δεν μπορούσαν να ειπωθούν.
Το προσωπικό τραγούδι μέσα σε έναν πολιτικό δίσκο
Το «Wake Me Up When September Ends» συμπεριλήφθηκε στο American Idiot, το άλμπουμ του 2004 με το οποίο οι Green Day κατέγραψαν την απογοήτευση, τον θυμό και την ανασφάλεια της Αμερικής των χρόνων του George W. Bush και του πολέμου στο Ιράκ.
Σε αντίθεση με τα περισσότερα τραγούδια του American Idiot, το «Wake Me Up When September Ends» δεν αφηγείται κάποιο επεισόδιο από τη ζωή του φανταστικού πρωταγωνιστή του δίσκου, του Jesus of Suburbia. Εδώ ο Billie Joe Armstrong αφήνει στην άκρη τη ροκ όπερα και μιλά για μια πραγματική απώλεια από τη δική του ζωή. *
Αυτή ακριβώς η αντίθεση το έκανε ακόμη πιο δυνατό. Ανάμεσα σε τραγούδια γεμάτα οργή και κοινωνική ένταση, εμφανίζεται μια μπαλάντα για μια πληγή πολύ παλαιότερη και βαθύτερη. Το κομμάτι κυκλοφόρησε ως single το 2005 και έφτασε έως το Νο6 του αμερικανικού Billboard Hot 100, αποδεικνύοντας ότι η πιο προσωπική στιγμή του δίσκου μπορούσε να γίνει και μία από τις πιο οικουμενικές.
Το βίντεο κλιπ έδωσε στο τραγούδι μια δεύτερη ιστορία
Το επίσημο βίντεο κλιπ δεν αναπαριστά την παιδική απώλεια του Armstrong. Ο σκηνοθέτης Samuel Bayer, γνωστός και από το «Smells Like Teen Spirit» των Nirvana, επέλεξε να δημιουργήσει μια μικρού μήκους ταινία για ένα νεαρό ζευγάρι που χωρίζεται από τον πόλεμο στο Ιράκ.
Τους δύο νέους υποδύονται ο Jamie Bell και η Evan Rachel Wood. Εκείνος κατατάσσεται στους Πεζοναύτες χωρίς να το έχει συζητήσει μαζί της και σύντομα βρίσκεται στο πεδίο της μάχης, ενώ εκείνη μένει πίσω νιώθοντας πως η υπόσχεσή του ότι δεν θα την εγκαταλείψει έχει παραβιαστεί.
Ο Bayer είχε συναντήσει στρατιώτες που του είπαν ότι αποφάσισαν να καταταγούν επηρεασμένοι από τηλεοπτικές διαφημίσεις. Θέλησε, λοιπόν, να χρησιμοποιήσει την ίδια δύναμη της εικόνας για να δείξει το ανθρώπινο κόστος του πολέμου και να ανοίξει μια συζήτηση γύρω από όσα συνέβαιναν τότε. Οι Green Day δέχτηκαν την ιδέα, παρότι δεν είχε σχέση με την αρχική αφορμή του τραγουδιού.
Το βίντεο δεν άλλαξε το νόημά του. Το διεύρυνε. Η απώλεια ενός πατέρα μεταφέρθηκε στην αγωνία μιας γυναίκας που βλέπει τον άνθρωπό της να φεύγει για τον πόλεμο. Δύο διαφορετικές ιστορίες ενώθηκαν μέσα από τον ίδιο φόβο: ότι κάποιος που αγαπάς μπορεί να φύγει και να μην επιστρέψει.
Δεν γράφτηκε για την 11η Σεπτεμβρίου
Ο τίτλος, η θέση του τραγουδιού μέσα σε έναν έντονα πολιτικό δίσκο και οι πολεμικές εικόνες του βίντεο κλιπ οδήγησαν πολλούς στην εντύπωση ότι αναφέρεται στις τρομοκρατικές επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου 2001. Η πραγματική του αφετηρία, όμως, βρίσκεται σχεδόν δύο δεκαετίες νωρίτερα, στην οικογενειακή ιστορία που προηγήθηκε.
Παρόλα αυτά, το κομμάτι απέκτησε και άλλες συλλογικές αναγνώσεις. Μετά τον τυφώνα Κατρίνα, που έπληξε τις νότιες Ηνωμένες Πολιτείες στα τέλη Αυγούστου του 2005, κυκλοφόρησε ευρέως ένα ανεπίσημο βίντεο που συνδύαζε το τραγούδι με εικόνες από την καταστροφή. Οι Green Day το ερμήνευσαν και σε συναυλία οικονομικής ενίσχυσης για τους πληγέντες, προσθέτοντας ακόμη μία ιστορία απώλειας στον Σεπτέμβριο του Billie Joe.
Πίσω από το ετήσιο αστείο του διαδικτύου
Κάθε χρόνο, μόλις τελειώνει ο Σεπτέμβριος, το διαδίκτυο γεμίζει με αστεία μηνύματα που καλούν κάποιον να «ξυπνήσει» τον Billie Joe Armstrong. Ο ίδιος έχει αντιμετωπίσει κατά καιρούς το φαινόμενο με χιούμορ. Πίσω από το λογοπαίγνιο, όμως, βρίσκεται μια πραγματική οικογενειακή τραγωδία.
Ίσως γι’ αυτό το «Wake Me Up When September Ends» άντεξε πολύ περισσότερο από την εποχή του American Idiot. Δεν προσπαθεί να εξηγήσει το πένθος ούτε να υποσχεθεί ότι κάποτε εξαφανίζεται. Μιλά για κάτι πιο ειλικρινές: οι άνθρωποι συνεχίζουν τη ζωή τους, οι δεκαετίες περνούν, αλλά ορισμένοι μήνες κουβαλούν για πάντα εκείνον που λείπει.
Και για τον Billie Joe Armstrong, ο Σεπτέμβριος θα κουβαλά πάντοτε τη φωνή εκείνου του δεκάχρονου παιδιού πίσω από μια κλειστή πόρτα…
* Το American Idiot είναι ουσιαστικά μια ροκ όπερα. Τα περισσότερα τραγούδια παρακολουθούν έναν φανταστικό νεαρό, τον Jesus of Suburbia, ο οποίος εγκαταλείπει το σπίτι του, δημιουργεί το επαναστατικό alter ego St. Jimmy, ερωτεύεται τη Whatsername και τελικά επιστρέφει απογοητευμένος.
Οι στίχοι
| Summer has come and passed The innocent can never last Wake me up when September ends |
Το καλοκαίρι ήρθε και πέρασε Η αθωότητα δεν κρατά για πάντα Ξύπνησέ με όταν τελειώσει ο Σεπτέμβριος |
| Like my father’s come to pass Seven years has gone so fast Wake me up when September ends |
Όπως έφυγε κι ο πατέρας μου Επτά χρόνια πέρασαν τόσο γρήγορα Ξύπνησέ με όταν τελειώσει ο Σεπτέμβριος |
| Here comes the rain again Falling from the stars Drenched in my pain again Becoming who we are |
Να που έρχεται ξανά η βροχή Πέφτοντας από τ’ αστέρια Με μουσκεύει ξανά με τον πόνο μου Και μας κάνει αυτούς που είμαστε |
| As my memory rests But never forgets what I lost Wake me up when September ends |
Η μνήμη μου μπορεί να ησυχάζει Μα δεν ξεχνά ποτέ αυτό που έχασα Ξύπνησέ με όταν τελειώσει ο Σεπτέμβριος |
| Summer has come and passed The innocent can never last Wake me up when September ends |
Το καλοκαίρι ήρθε και πέρασε Η αθωότητα δεν κρατά για πάντα Ξύπνησέ με όταν τελειώσει ο Σεπτέμβριος |
| Ring out the bells again Like we did when spring began Wake me up when September ends |
Αφήστε τις καμπάνες να ηχήσουν ξανά Όπως όταν ξεκίνησε η άνοιξη Ξύπνησέ με όταν τελειώσει ο Σεπτέμβριος |
| Here comes the rain again Falling from the stars Drenched in my pain again Becoming who we are |
Να που έρχεται ξανά η βροχή Πέφτοντας από τ’ αστέρια Με μουσκεύει ξανά με τον πόνο μου Και μας κάνει αυτούς που είμαστε |
| As my memory rests But never forgets what I lost Wake me up when September ends |
Η μνήμη μου μπορεί να ησυχάζει Μα δεν ξεχνά ποτέ αυτό που έχασα Ξύπνησέ με όταν τελειώσει ο Σεπτέμβριος |
| Summer has come and passed The innocent can never last Wake me up when September ends |
Το καλοκαίρι ήρθε και πέρασε Η αθωότητα δεν κρατά για πάντα Ξύπνησέ με όταν τελειώσει ο Σεπτέμβριος |
| Like my father’s come to pass Twenty years has gone so fast Wake me up when September ends Wake me up when September ends Wake me up when September ends |
Όπως έφυγε κι ο πατέρας μου Είκοσι χρόνια πέρασαν τόσο γρήγορα Ξύπνησέ με όταν τελειώσει ο Σεπτέμβριος Ξύπνησέ με όταν τελειώσει ο Σεπτέμβριος Ξύπνησέ με όταν τελειώσει ο Σεπτέμβριος. |
—————————————–
Κάθε Τετάρτη στο MusicCorner.gr και μια νέα ιστορία πίσω από ένα φημισμένο τραγούδι… Stay tuned…
Θέλεις να μαθαίνεις για περισσότερες ιστορίες πίσω από γνωστά τραγούδια? Γράψου στο Newsletter παρακάτω για να σε ενημερώνουμε άμεσα και μπες στη στήλη με τα “Αφιερώματα” μας…
