Γράφει ο Παύλος Ζέρβας
Το «Black Velvet» της Alannah Myles είναι από εκείνα τα τραγούδια που μοιάζουν να κουβαλούν ένα μυστήριο πριν ακόμη καταλάβεις τι λένε. Έχει σκοτεινό, αργόσυρτο ρυθμό, μια φωνή που μοιάζει να βγαίνει μέσα από καπνό, ένα ρεφρέν που δεν εκρήγνυται αμέσως, αλλά σε τυλίγει. Για πολλούς ακροατές, ακούστηκε σαν ένα ερωτικό τραγούδι γεμάτο ένταση, σαν μια ιστορία έλξης, πάθους και σκοτεινής γοητείας.
Κι όμως, πίσω από το «Black Velvet» δεν κρύβεται μια γυναίκα, ένας έρωτας ή μια μοιραία νυχτερινή ιστορία. Κρύβεται ο …Elvis Presley!
Το τραγούδι που χάρισε στην Καναδή Alannah Myles τη μεγαλύτερη επιτυχία της καριέρας της είναι στην πραγματικότητα ένας φόρος τιμής στον Elvis. Όχι όμως με τον προφανή τρόπο. Δεν λέει το όνομά του. Δεν τον περιγράφει σαν μουσικό μνημείο. Δεν στήνει μπροστά μας μια βιογραφία. Αντίθετα, τον φέρνει μέσα από εικόνες: τον αμερικανικό Νότο, το Mississippi, το Memphis, το rock ’n’ roll σαν θρησκεία, τη φωνή, την κίνηση, τον μύθο.
Και πάνω απ’ όλα, τον φέρνει μέσα από μια ατμόσφαιρα. Ένα τραγούδι που δεν προσπαθεί να μιμηθεί τον Elvis, αλλά να αποτυπώσει την επίδρασή του.
Ένα τραγούδι που ξεκίνησε σε ένα λεωφορείο για το Memphis
Η ιστορία του «Black Velvet» αρχίζει το 1987. Ο Christopher Ward, Καναδός τραγουδοποιός και τότε παρουσιαστής στο MuchMusic, ταξίδεψε στο Memphis για να καλύψει τη 10η επέτειο από τον θάνατο του Elvis Presley. Δεν ήταν ένα απλό δημοσιογραφικό ταξίδι. Ήταν μια βουτιά σε έναν ολόκληρο κόσμο λατρείας.
Ο Ward βρέθηκε μέσα σε ένα λεωφορείο γεμάτο fans του Elvis, ανθρώπους που πήγαιναν στο Graceland όχι σαν τουρίστες, αλλά σχεδόν σαν προσκυνητές. Για εκείνους, ο Elvis δεν ήταν απλώς ένας τραγουδιστής που είχε φύγει δέκα χρόνια νωρίτερα. Ήταν κομμάτι της ζωής τους, της νεότητάς τους, της μνήμης τους. Ήταν ένας μύθος που συνέχιζε να κινείται ανάμεσά τους, ακόμη και χωρίς φυσική παρουσία.
Ο Ward κρατούσε σημειώσεις στη διαδρομή. Άκουγε ιστορίες, παρατηρούσε πρόσωπα, κατέγραφε φράσεις, εικόνες, λεπτομέρειες. Από εκείνες τις σημειώσεις θα άρχιζε να σχηματίζεται ο πυρήνας του «Black Velvet». Όχι ως νοσταλγικό τραγούδι για έναν νεκρό σταρ, αλλά ως τραγούδι για το φαινόμενο Elvis. Για το πώς ένας άνθρωπος έγινε σύμβολο. Για το πώς μια φωνή έγινε σχεδόν θρησκευτική εμπειρία.
Το “μαύρο βελούδο” του τίτλου
Ο τίτλος «Black Velvet» λειτουργεί σαν εικόνα και σαν αίσθηση ταυτόχρονα. Το μαύρο βελούδο παραπέμπει σε κάτι απαλό, σκοτεινό, βαθύ, σχεδόν πολυτελές. Δεν είναι σκληρή εικόνα. Είναι υφή. Είναι κάτι που αγγίζεις, όχι κάτι που απλώς βλέπεις.
Και αυτό ταιριάζει απόλυτα με τον τρόπο που το τραγούδι προσεγγίζει τον Elvis. Δεν τον αντιμετωπίζει σαν ιστορικό πρόσωπο, αλλά σαν αίσθηση. Σαν φωνή που γλιστράει μέσα στο δωμάτιο. Σαν παρουσία που δεν χρειάζεται να εξηγηθεί. Σαν μια ανάμνηση που είναι ταυτόχρονα λαϊκή, ερωτική, θρησκευτική και κινηματογραφική.
Υπάρχει και κάτι ακόμη. Ο Elvis υπήρξε από τους καλλιτέχνες που έγιναν εικόνα πολύ πέρα από τη μουσική τους. Πορτρέτα, αφίσες, μπιμπελό, αναμνηστικά, φωτογραφίες, αντικείμενα λατρείας. Το «Black Velvet» πιάνει ακριβώς αυτό το σημείο όπου η pop κουλτούρα συναντά τη λαϊκή λατρεία. Εκεί όπου ο τραγουδιστής παύει να είναι μόνο τραγουδιστής και γίνεται εικονίσμα.
Η φωνή της Alannah Myles
Το τραγούδι γράφτηκε από τους David Tyson και Christopher Ward, αλλά η φωνή της Alannah Myles ήταν καθοριστική για να πάρει την τελική του μορφή. Δεν είναι δύσκολο να καταλάβει κανείς γιατί. Το «Black Velvet» χρειάζεται μια φωνή που να μπορεί να σταθεί ανάμεσα στο blues, στο rock και στην pop χωρίς να χάσει τη γεύση του τραγουδιού.
Η Myles δεν το τραγουδά σαν απλή μπαλάντα. Το τραγουδά σαν να αφηγείται κάτι που έχει ακούσει από παλιότερους, κάτι που έχει περάσει από στόμα σε στόμα και έχει αποκτήσει μυθικές διαστάσεις. Η φωνή της είναι βραχνή, γήινη, αισθησιακή, αλλά όχι επιτηδευμένη. Δεν προσπαθεί να γίνει Elvis. Δεν παίζει ρόλο. Στέκεται απέναντι στον μύθο του Elvis και τον τραγουδά με δικό της τρόπο.
Αυτό είναι ένα από τα μυστικά της επιτυχίας του κομματιού. Αν το «Black Velvet» είχε ειπωθεί πιο καθαρά, πιο γυαλισμένα, ίσως να έχανε τη δύναμή του. Χρειαζόταν αυτή τη θαμπή, σχεδόν νυχτερινή ποιότητα. Χρειαζόταν μια φωνή που να μπορεί να ακουστεί και δυνατή και ευάλωτη. Η Alannah Myles το έδωσε ακριβώς έτσι.
Ο Elvis χωρίς να ακούγεται το όνομά του
Το πιο ενδιαφέρον με το «Black Velvet» είναι ότι μιλά για τον Elvis χωρίς να τον ονομάζει. Οι αναφορές είναι διάσπαρτες, αλλά όχι κραυγαλέες. Το Memphis, ο αμερικανικός Νότος, το «Love Me Tender», η ιδέα του rock ’n’ roll ως νέας θρησκείας, όλα δείχνουν προς εκείνον. Όμως το τραγούδι δεν γίνεται ποτέ εγκυκλοπαιδικό.
Αυτό το κάνει πιο δυνατό. Γιατί ο Elvis στο «Black Velvet» δεν είναι πληροφορία. Είναι ατμόσφαιρα.
Το τραγούδι δεν μας λέει απλώς ότι ο Elvis ήταν σημαντικός. Μας βάζει για λίγο μέσα στον κόσμο που δημιούργησε. Σε έναν κόσμο όπου η μουσική μπορούσε να κάνει τους ανθρώπους να κλαίνε, να ουρλιάζουν, να πιστεύουν, να ταξιδεύουν, να συγκεντρώνονται έξω από ένα σπίτι στο Memphis χρόνια μετά τον θάνατο του ανθρώπου που λάτρευαν.
Ο Ward είχε περιγράψει την έννοια της «νέας θρησκείας» του τραγουδιού ως αναφορά στο rock ’n’ roll. Και αυτό είναι ίσως το κλειδί. Το «Black Velvet» δεν είναι μόνο για τον Elvis. Είναι για τη στιγμή που το rock ’n’ roll έγινε κάτι μεγαλύτερο από μουσική. Έγινε ταυτότητα, επιθυμία, εξέγερση, λατρεία, καταφύγιο…
Η μουσική που κινείται αργά, αλλά καίει
Μουσικά, το «Black Velvet» δεν βιάζεται. Πατά πάνω σε έναν αργό, σχεδόν υπνωτιστικό ρυθμό, με blues αίσθηση και rock κορύφωση. Δεν είναι τραγούδι που επιτίθεται στον ακροατή. Τον πλησιάζει αργά. Τον αφήνει να μπει στο κλίμα. Κι ύστερα, όταν φτάνει στο ρεφρέν, η ένταση ανοίγει σαν φλόγα.
Αυτή η επιλογή είναι πολύ σημαντική. Γιατί αν μιλάς για τον Elvis, μπορείς εύκολα να πέσεις στην παγίδα της μίμησης, της υπερβολής, του ρετρό. Το «Black Velvet» δεν το κάνει. Δεν προσπαθεί να ακουστεί σαν τραγούδι του Elvis. Ακούγεται σαν τραγούδι που γεννήθηκε μετά τον Elvis, από ανθρώπους που ζούσαν ακόμη μέσα στη σκιά του.
Κι έτσι, αντί να γίνει παρωχημένο, απέκτησε δική του ταυτότητα. Είναι τραγούδι των late 80s και των early 90s, αλλά κουβαλά μέσα του τον Νότο των 50s, τη μυθολογία του Graceland, τη βραχνή μνήμη του rock ’n’ roll. Αυτή η ένωση εποχών το έκανε να ξεχωρίσει.
Η παράξενη ιστορία με τη δεύτερη εκτέλεση
Υπάρχει και μια λιγότερο γνωστή λεπτομέρεια στην ιστορία του τραγουδιού. Το «Black Velvet» γράφτηκε για την Alannah Myles και η δική της εκτέλεση ήταν εκείνη που το έκανε παγκόσμια επιτυχία. Ωστόσο, η Atlantic έδωσε το κομμάτι και στην country τραγουδίστρια Robin Lee, η οποία κυκλοφόρησε τη δική της εκτέλεση λίγο μετά.
Αυτό δημιούργησε μια περίεργη κατάσταση: το ίδιο τραγούδι κυκλοφορούσε σχεδόν ταυτόχρονα σε δύο διαφορετικούς χώρους, με την Alannah Myles να προωθείται κυρίως στο pop και rock κοινό και τη Robin Lee στο country ακροατήριο! Η εκτέλεση της Lee είχε τη δική της πορεία, αλλά ήταν η φωνή της Myles που σφράγισε οριστικά το τραγούδι στη συλλογική μνήμη.
Και ίσως αυτό να δείχνει πόσο πολύ εξαρτάται ένα τραγούδι από τον σωστό ερμηνευτή. Το «Black Velvet» θα μπορούσε να σταθεί ως σύνθεση. Αλλά με την Alannah Myles έγινε εικόνα. Έγινε ατμόσφαιρα. Έγινε μύθος…
Όταν το μαύρο βελούδο έφτασε στην κορυφή
Το «Black Velvet» κυκλοφόρησε μέσα από το πρώτο, ομώνυμο album της Alannah Myles και γρήγορα εξελίχθηκε σε τεράστια διεθνή επιτυχία. Στις Ηνωμένες Πολιτείες έφτασε στο Νο1 του Billboard Hot 100, ενώ πήγε εξαιρετικά και στη Βρετανία, όπου ανέβηκε μέχρι το Νο2. Για μια Καναδή τραγουδίστρια που έκανε το μεγάλο της ξεκίνημα στη διεθνή αγορά, ήταν μια εντυπωσιακή εκτόξευση.
Η επιτυχία δεν έμεινε μόνο στα charts. Το τραγούδι χάρισε στην Alannah Myles Grammy για την καλύτερη γυναικεία rock φωνητική ερμηνεία, ενώ στον Καναδά συνδέθηκε με μια σειρά από σημαντικές διακρίσεις. Το «Black Velvet» δεν ήταν απλώς ένα hit της στιγμής. Έγινε το τραγούδι με το οποίο θα ταυτιζόταν ολόκληρη η καριέρα της.
Αυτό, βέβαια, έχει πάντα δύο όψεις. Από τη μία, είναι ευλογία να έχεις ένα τραγούδι που όλος ο κόσμος αναγνωρίζει από τις πρώτες νότες. Από την άλλη, είναι δύσκολο να ξεφύγεις από τη σκιά του. Για την Alannah Myles, το «Black Velvet» έγινε ταυτόχρονα θρίαμβος και σημείο αναφοράς από το οποίο δεν θα μπορούσε ποτέ πλήρως να απομακρυνθεί.
Το «Black Velvet» δεν λειτουργεί απλώς ως φόρος τιμής στον Elvis Presley. Αν έμενε μόνο εκεί, ίσως θα ακουγόταν σαν μια ακόμη αναφορά σε έναν θρύλο της μουσικής. Η δύναμή του βρίσκεται στο ότι δεν προσπαθεί να εξηγήσει τον Elvis, αλλά να αποδώσει την αύρα του. Τον κόσμο που δημιουργήθηκε γύρω από τη φωνή, την εικόνα και την κίνησή του.
Το τραγούδι δεν λέει τα πάντα καθαρά. Αφήνει υπαινιγμούς, εικόνες, ατμόσφαιρα. Το Memphis, ο Νότος, η μνήμη, η σχεδόν θρησκευτική αφοσίωση των θαυμαστών, όλα περνούν μέσα από έναν αργό, σκοτεινό ρυθμό και μια φωνή που μοιάζει να αφηγείται έναν μύθο. Δεν χρειάζεται να ακουστεί το όνομα του Elvis για να καταλάβεις ότι η σκιά του βρίσκεται παντού.
Δεν είναι όμως τραγούδι για έναν άνθρωπο μόνο, αλλά για τον τρόπο που η μουσική μπορεί να μετατρέψει έναν άνθρωπο σε σύμβολο. Για τη δύναμη μιας φωνής να ξεπερνά την εποχή της. Για εκείνη την παράξενη στιγμή όπου η pop κουλτούρα, η μνήμη και η λατρεία ενώνονται σε κάτι μεγαλύτερο από ένα απλό hit.
Το μαύρο βελούδο του τίτλου δεν είναι απλώς μια όμορφη εικόνα. Είναι η υφή ενός μύθου. Σκοτεινή, απαλή, αισθησιακή, σχεδόν τελετουργική. Και η Alannah Myles, χωρίς να μιμηθεί τον Elvis, κατάφερε να τραγουδήσει τον απόηχό του. Όχι σαν βιογραφία, αλλά σαν αίσθηση. Όχι σαν μνημόσυνο, αλλά σαν ανάσα που έρχεται από μια άλλη εποχή…
Οι στίχοι
| Mississippi in the middle of a dry spell Jimmy Rodgers on the Victrola up high Mama’s dancin’ with baby on her shoulder The sun is settin’ like molasses in the sky The boy could sing knew how to move everything Always wanting more he’d leave you longing for Black velvet and that little boy’s smile Black velvet with that slow southern style A new religion that’ll bring ya to your knees Black velvet if you please |
Στο Mississippi, μέσα σε περίοδο ξηρασίας, ο Jimmie Rodgers ακούγεται δυνατά στο γραμμόφωνο. Η μαμά χορεύει με το μωρό στον ώμο της, ο ήλιος δύει αργά, σαν μελάσα στον ουρανό. Το αγόρι μπορούσε να τραγουδά, ήξερε πώς να κινεί τα πάντα γύρω του. Πάντα ήθελες κι άλλο, σε άφηνε πάντα να λαχταράς περισσότερο. Μαύρο βελούδο και το χαμόγελο εκείνου του μικρού αγοριού, μαύρο βελούδο με εκείνο το αργό, νότιο στυλ. Μια νέα θρησκεία που σε γονατίζει, μαύρο βελούδο, αν θέλεις. |
| Up in Memphis the music’s like a heat wave White Lightnin’ bound to drive you wild Mama’s baby’s in the heart of every school girl “Love Me Tender” leaves ’em cryin’ in the aisle The way he moved, it was a sin so sweet and true Always wanting more, he’d leave you longing for |
Εκεί πάνω στο Memphis, η μουσική καίει σαν κύμα ζέστης, το White Lightning είναι ικανό να σε τρελάνει. Το μωρό της μαμάς βρίσκεται στην καρδιά κάθε μαθήτριας, και το «Love Me Tender» τις κάνει να κλαίνε στους διαδρόμους. Ο τρόπος που κινούνταν ήταν αμαρτία, τόσο γλυκός και τόσο αληθινός. Πάντα ήθελες κι άλλο, σε άφηνε πάντα να λαχταράς περισσότερο. |
| Black velvet and that little boy’s smile Black velvet and that slow southern style A new religion that’ll bring ya to your knees Black velvet if you please |
Μαύρο βελούδο και το χαμόγελο εκείνου του μικρού αγοριού, μαύρο βελούδο με εκείνο το αργό, νότιο στυλ. Μια νέα θρησκεία που σε γονατίζει, μαύρο βελούδο, αν θέλεις. |
| Every word of every song that he sang was for you In a flash he was gone, it happened so soon What could you do? |
Κάθε λέξη από κάθε τραγούδι που τραγουδούσε ήταν για σένα Και σε μια στιγμή, χάθηκε, έγινε τόσο ξαφνικά. Τι μπορούσες να κάνεις; |
| Black velvet and that little boy’s smile Black velvet in that slow southern style A new religion that’ll bring ya to your knees Black velvet if you please |
Μαύρο βελούδο και το χαμόγελο εκείνου του μικρού αγοριού, μαύρο βελούδο με εκείνο το αργό, νότιο στυλ. Μια νέα θρησκεία που σε γονατίζει, μαύρο βελούδο, αν θέλεις. |
| Black velvet and that little boy’s smile Black velvet in that slow southern style A new religion that’ll bring ya to your knees Black velvet if you please |
Μαύρο βελούδο και το χαμόγελο εκείνου του μικρού αγοριού, μαύρο βελούδο με εκείνο το αργό, νότιο στυλ. Μια νέα θρησκεία που σε γονατίζει, μαύρο βελούδο, αν θέλεις. |
| If you please If you please If you please Mm-hmm Mm-hmm |
Αν θέλεις. Αν θέλεις. Αν θέλεις. Μμμ… Μμμ… |
—————————————–
Κάθε Τετάρτη στο MusicCorner.gr και μια νέα ιστορία πίσω από ένα φημισμένο τραγούδι… Stay tuned…
Θέλεις να μαθαίνεις για περισσότερες ιστορίες πίσω από γνωστά τραγούδια? Γράψου στο Newsletter παρακάτω για να σε ενημερώνουμε άμεσα και μπες στη στήλη με τα “Αφιερώματα” μας…
