Γράφει ο Παύλος Ζέρβας
Στις 5 Σεπτεμβρίου 1977, από το Cape Canaveral της Φλόριντα, η NASA εκτόξευε το Voyager 1. Ο βασικός του προορισμός ήταν ο Δίας και ο Κρόνος. Στο σκάφος όμως υπήρχε κάτι που δεν είχε καμία σχέση με επιστημονικά όργανα και μετρήσεις: ένας χρυσός δίσκος που επιχειρούσε να χωρέσει μέσα του μια μικρή εικόνα ολόκληρης της ανθρωπότητας.
Και ανάμεσα στον Bach, τον Beethoven, τον Mozart, παραδοσιακές μουσικές από διαφορετικές γωνιές του πλανήτη και τους ήχους της Γης, υπήρχε και ένα κομμάτι rock ‘n’ roll: το «Johnny B. Goode» του Chuck Berry!
Σήμερα το Voyager 1 βρίσκεται στο διαστρικό διάστημα και παραμένει το πιο απομακρυσμένο ανθρώπινο κατασκεύασμα από τη Γη. Μαζί του συνεχίζει να ταξιδεύει και εκείνο το τραγούδι…
Ένας δίσκος για κάποιον που ίσως τον βρει
Η ιδέα του Voyager Golden Record ήταν ουσιαστικά ένα «μήνυμα μέσα σε μπουκάλι» σε κοσμική κλίμακα. Η NASA ανέθεσε σε επιτροπή με επικεφαλής τον αστρονόμο Carl Sagan να δημιουργήσει ένα μήνυμα που θα μπορούσε, έστω θεωρητικά, να ανακαλυφθεί κάποτε από έναν προηγμένο εξωγήινο πολιτισμό.
Οι δύο αποστολές Voyager -το Voyager 2 είχε εκτοξευθεί λίγες εβδομάδες νωρίτερα- μετέφεραν από ένα αντίγραφο ενός επιχρυσωμένου χάλκινου δίσκου. Πάνω του είχαν κωδικοποιηθεί 115 εικόνες, ήχοι από τη φύση και τη ζωή στη Γη, χαιρετισμοί σε 55 γλώσσες και περίπου 90 λεπτά μουσικής από διαφορετικές εποχές και πολιτισμούς.
Ήταν ένα παράξενο ερώτημα για τον Sagan και τους συνεργάτες του: “Αν κάποιος δεν γνώριζε τίποτα για εμάς, τι θα του βάζαμε να ακούσει για να καταλάβει ποιοι είμαστε;”
Ο Chuck Berry ανάμεσα στους κλασικούς
Στη μουσική επιλογή βρέθηκαν έργα του Bach, του Beethoven, του Mozart και του Stravinsky, παραδοσιακή μουσική από την Ινδία, την Κίνα, την Ιαπωνία, την Αφρική και άλλες περιοχές του κόσμου, αλλά και ο Louis Armstrong και ο Blind Willie Johnson.
Και ένα μόνο καθαρόαιμο rock ‘n’ roll τραγούδι: Chuck Berry – «Johnny B. Goode».
Η επιλογή δεν ήταν αυτονόητη.
Ο γνωστός εθνομουσικολόγος Alan Lomax, που συμμετείχε στη διαδικασία, διαφώνησε θεωρώντας το rock μουσική των εφήβων. Σύμφωνα με τον παραγωγό του Golden Record, Timothy Ferris, ο Carl Sagan απάντησε αποστομωτικά:
…υπάρχουν πολλοί έφηβοι στον πλανήτη!
…ο Sagan απάντησε ουσιαστικά: οι έφηβοι είναι κι αυτοί κομμάτι της ανθρωπότητας που θέλουμε να παρουσιάσουμε.
Και το «Johnny B. Goode» παρέμεινε στη λίστα.
Η Ann Druyan, δημιουργική διευθύντρια του project, έχει εξηγήσει αργότερα γιατί θεωρούσε τόσο ταιριαστό το τραγούδι: για εκείνη το rock ‘n’ roll του Chuck Berry εξέφραζε κίνηση, τόλμη και την επιθυμία να φτάσεις κάπου όπου δεν έχεις ξαναβρεθεί.
Δύσκολα θα μπορούσε να υπάρξει καλύτερη περιγραφή!
Το τραγούδι των Beatles που δεν κατάφερε να φύγει από τη Γη
Υπήρχε όμως ένα ακόμη διάσημο τραγούδι που η ομάδα ήθελε να στείλει στο διάστημα: το «Here Comes the Sun» των Beatles.
Σύμφωνα με την Ann Druyan, τα ίδια τα μέλη των Beatles ήταν θετικά στην ιδέα. Το πρόβλημα προέκυψε με την Northern Songs, την εταιρεία που διαχειριζόταν τα εκδοτικά δικαιώματα των τραγουδιών τους.
Για τα περισσότερα έργα του Golden Record, οι δημιουργοί και οι κάτοχοι των δικαιωμάτων δέχθηκαν τη συμβολική αμοιβή των δύο σεντς ανά δίσκο (οι δίσκοι που δημιουργήθηκαν ήταν δύο, ένας τοποθετήθηκε στο Voyager 1 και ο άλλος στο Voyager 2). Η Druyan έχει αφηγηθεί ότι για το «Here Comes the Sun» ζητήθηκαν περίπου …50.000 δολάρια ανά αντίγραφο, δηλαδή 100.000 δολάρια και για τους δύο δίσκους!
Ολόκληρος ο προϋπολογισμός για την κατασκευή του κάθε δίσκου ήταν μόλις 18.000 δολάρια.
Έτσι, ένα τραγούδι που έμοιαζε σχεδόν φτιαγμένο για ένα ταξίδι προς τα άστρα, έμεινε τελικά στη Γη…
Και κάπου εκεί ταξιδεύει και μια ερωτική ιστορία
Ο Voyager Golden Record δεν περιείχε μόνο μουσική.
Η Ann Druyan είχε την ιδέα να καταγραφούν τα εγκεφαλικά κύματα ενός ανθρώπου, με την ελπίδα ότι ένας πολιτισμός με ασύλληπτα προηγμένη τεχνολογία ίσως μπορούσε κάποτε να τα αποκωδικοποιήσει.
Προσφέρθηκε η ίδια.
Συνδέθηκε σε ηλεκτροεγκεφαλογράφο και για περίπου μία ώρα σκέφτηκε την ιστορία της Γης, τον ανθρώπινο πολιτισμό, τα προβλήματα και τις ομορφιές του πλανήτη. Μόνο που εκείνες ακριβώς τις ημέρες είχε συμβεί κάτι ακόμη: η Druyan και ο Carl Sagan είχαν μόλις συνειδητοποιήσει ότι ήταν ερωτευμένοι και είχαν αποφασίσει να παντρευτούν!
Έτσι, μέσα στα σήματα του εγκεφάλου της που συμπιέστηκαν και μπήκαν στον δίσκο, υπάρχει και η καταγραφή ενός ανθρώπου που σκεφτόταν τον έρωτά του.
Ο Sagan και η Druyan έμειναν μαζί μέχρι τον θάνατό του, το 1996.
«Send more Chuck Berry»
Η παρουσία του Chuck Berry στον δίσκο γέννησε και ένα από τα ωραιότερα αστεία της αμερικανικής τηλεόρασης.
Το 1978 το Saturday Night Live παρουσίασε ένα σκετς στο οποίο υποτίθεται ότι οι εξωγήινοι είχαν τελικά βρει το Voyager και είχαν στείλει την πρώτη τους απάντηση στη Γη.
Το μήνυμα αποτελούνταν από τέσσερις λέξεις:
«Send More Chuck Berry»!!! (Στείλτε κι άλλο Chuck Berry)
Ο Chuck Berry απάντησε τελικά με τον δικό του τρόπο
Ο Chuck Berry δεν αντιμετώπισε την παρουσία του τραγουδιού του στο Voyager σαν μια απλή ακόμη διάκριση. Το 1989, όταν το Voyager 2 έφτασε στον Ποσειδώνα, η NASA διοργάνωσε στο μια μεγάλη γιορτή για την ολοκλήρωση της ιστορικής πλανητικής αποστολής. Και εκεί εμφανίστηκε ο ίδιος ο Berry.
Μπροστά στους επιστήμονες και τους μηχανικούς της αποστολής έπαιξε το «Johnny B. Goode», ενώ σε μια παιχνιδιάρικη παραλλαγή των στίχων τραγούδησε:
«Go, Voyager, go!»
Στο κοινό βρισκόταν και ο Carl Sagan, ο οποίος, σύμφωνα με τη NASA, χορεύοντας παρακολουθούσε τον άνθρωπο του οποίου η μουσική ταξίδευε ήδη δισεκατομμύρια χιλιόμετρα μακριά από τη Γη…
…και η απάντηση του Carl Sagan
Tο 1986, στα 60ά γενέθλια του Berry, οι Carl Sagan και Ann Druyan τού έστειλαν επιστολή. Του έγραφαν ουσιαστικά ότι όταν κάποιος λέει σε έναν μουσικό πως η μουσική του θα ζήσει για πάντα συνήθως υπερβάλλει, αλλά στην περίπτωσή του ίσως όχι, αφού το «Johnny B. Goode» βρισκόταν ήδη πάνω στα Voyager και οι δίσκοι θα μπορούσαν να διατηρηθούν για ένα δισεκατομμύριο χρόνια! Και έκλεισαν την επιστολή:
«Go Johnny, go!»
Ένα τραγούδι που εξακολουθεί να ταξιδεύει…
Το Voyager 1 πέρασε από τον Δία το 1979 και τον Κρόνο το 1980. Το 2012 έγινε το πρώτο ανθρώπινο σκάφος που πέρασε στο διαστρικό διάστημα, δηλαδή πέρα από την ηλιόσφαιρα. Η NASA εξακολουθεί να το χαρακτηρίζει το πιο απομακρυσμένο ανθρώπινο κατασκεύασμα.
Και καθώς απομακρύνεται από το ηλιακό μας σύστημα, μεταφέρει ένα μικρό δείγμα από όσα επιλέξαμε κάποτε να πούμε για τον εαυτό μας. Εικόνες ανθρώπων και ζώων. Τον ήχο του ανέμου και της θάλασσας. Χαιρετισμούς σε δεκάδες γλώσσες. Τη μουσική του Bach και του Beethoven. Τα εγκεφαλικά κύματα μιας γυναίκας που ήταν ερωτευμένη.
Και έναν βιρτουόζο κιθαρίστα από τη Λουιζιάνα!
Για το όλο θέμα πάντως, θα σας προτείναμε να παρακολουθήσετε και το πολύ ενδιαφέρον video του αστροφυσικού Παύλου Καστανά, στο κανάλι του Astronio…
